ادبی آموزشی

 1) الفبا، براي اولين بار در ميان كدام يك از اقوام و در چه زماني رواح رواج پيدا كرد؟ در ميان فنيقيها و حدود سه هزار سال قبل از ميلاد.    

 2)چرا سلسه­هاي تاريخي و حوادث سياسي نمي­توان در تقسيم بندي اصل و مبنا قرار گيرد؟ زيرا سلسله­هاي تاريخي و حوادث سياسي و اجتماعي فقط مي­توانند سير تحول و گذرا يك دوره را به دوره­اي ديگر، كند يا تند كننده ولي هرگز در اين تقسيم بندي اصل و مبنا قرار نمي­گيرند.     3

) اوستاي موجود از چه كتابهايي تشكيل شده است؟ اوستاي موجود از پنج كتاب ب ه نامهاي يسنا، يشتها، و يسپرد و نديدا و خرده اوستا تشكيل شده است كه جملگي حاوي نيايش اهورا مزدا، خداي بزرگ و بي­همتا. ايزدان و فرشتگان، ستايش پاكي و نيكي و راست كرداري، نكوهش ديوان و اهريمنان و همچنين دستورها و احكام و ذكرهاي مذهبي است.      

 4) خداي نامه چيست و منشأ و سرمشق چه نوع آثاري است؟ كتابي مهم است كه در اواخر عهد ساساني پديدآمد و در نخستين سده­هاي اسلامي چند بار به عربي ترجمه شد و از روي ترجمه­هاي آن سيرالملوكها و شاهنامه­هاي متعددي پرداخته شد كه يكي از آنها شاهنامه­ منثور ابومنصور عبدالرزاق توسي است. اين كتاب منشأ و سرمشق آثار تاريخ نويسي در دوره­هاي بعد شد.   ..........................................................................................................  

   خود آزمايي درس دوّم

1) فارسي نو (دري) را تعريف كنيد؟ درباره­ منشأ آن چه مي­دانيد؟ كلمه­ داري به معني درباري و منسوب به در (دربار، درگاه) است و در اصطلاح، به زبان دولتي دستگاه ساساني اطلاق مي­شود. پاسخ قسمت دوّم سؤال: دنباله­ي پهلوي ساساني است و در آن عناصري از پهلوي اشكاني هم ديده مي­شود.

2) آيا مي­توان نخستين شاعر فارسي دري را مشخص كرد؟ چرا؟ خير ـ چون شعر در نزد تمام اقوام عالم، نا­گزير از زماني آغاز مي­شود كه انسان توانسته است شور و هيجان دروني خود را با كلام خيال انگيز و مؤثر بيان كند و براي چنين امري نمي­توان آغازي معيّن كرد.

 3) كدام منبع، محمّد بن وصيف را نخستين شاعر پارسي گو معرفي كرده است؟ تاريخ سيستان

۴) قديم­ترين كتابي كه به خطّ فارسي امروز در دست است، چه نام دارد و در چه زمينه­اي تأ­ليف شده است؟ اين اثر به خطّ كيست؟ الا­بنيه عن حقايق الادويه ـ در زمينه­ي پزشكي ـ اين اثر به خطّ اسدي توسي است.         

 .........................................................................................................                

 خود آزمايي درس سوّم 1

 ) از ويژگيهاي عمده­ شعر شهيد بلخي دو مورد را ذكر كنيد؟ 1 ـ شهيد به تازي و پارسي شعر مي­گفت. 2 ـ اشعار او غالباً با چاشني فكر و فلسفه توأم شده است.      

2) در باب رودكي گفته­اند: « شعر او را بر شمرده ره صد ­هزار را هم فزون آيد اگر چونان كه بايد بشمري » اين مطلب نشانه­ي چيست؟ از اين تعداد شعر، چه مقدار در دست است؟ قسمت اوّل سؤال: نشانه­ ديوان عظيم رودكي است. قسمت دوّم سؤال: از اين تعداد شعر، بيش از حدود هزار بيت بر جاي نمانده است      

3) كدامين آثار توسّط رودكي به نظم در آمده است؟ آيا اين آثار در دست است؟ قسمت اول: كليله و دمنه و منظومه­ سند­باد نامه قسمت دوم: از آنها جز ابياتي پراكنده در دست نيست.    

  4) لقب « پدر شعر فارسي » خاصّ كدام يك از شاعران زير است؟ الف ـ رودكي ب ـ فرّخي ج ـ عنصري د ـ منوچهري   ....................................................................................................  

خودآزمايي درس چهارم 1

) مثنوي «آفرين نامه» از كيست؟ از بوشكور بلخي 2

) موضاعات شعري عصر رودكي كدامند؟ موضوعات شعري، گذشته از وصف، بيشتر ستايش بود و اندرز و معاني تغزّلي و احساسي و كمي هم مزاح. 3) چرا كسايي را پرچمدار ادبيّات شيعه دانسته­اند؟ زيرا مذهب او شيعه­ي دوازده امامي بوده و هم زمان با فردوسي به عنوان نخستين شاعر دل­بسته­ اهل بيت، درفش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بر دوش كشيده است: مدحت كن و بستاي كسي را كه پيمبر بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار ...... و همچنين نخستين قصيده­هاي منقبت و مرثيه را بايد در ديوان كسايي جستجو كرد.     4) عنوان «پدر شعر فارسي» به كدام شاعر نسبت داده شده است؟ رودكي 5) كدام شاعر را پيرو رودكي و پيشرو ناصرخسرو دانسته­اند؟ كسايي6) اين ابيات سروده­ كيست؟ اي آن كه غمگيـنّ و سـزاواري / واندر نهان، سرشك هـمي بـاري رفت آن كه رفت و آمد آنكه آمد / بود آن چه بود، خيره چه غم داري! همواره كرد خواهي گيتـي را؟ / گيتي اسـت، كي پـذيرد هـمـواري رودكي     ...........................................................................................     خود آزمايي درس پنجم 1) موضوع كتاب «‌الابنيه ... »‌ چيست؟ موضوع آن علم داروشناسي است.     2) آيا تاريخي بلعمي ترجمه­ي دقيق تاريخ طبري است؟ توضيح دهيد: خير –زيرا، بلعمي، اطلاعات ديگري راجع به تاريخ ايران به دست آورد و بر آن فزود و با حذف مطالبي از اصل تاريخ طبري، آن را به صورت تأليفي مستقل درآورد.       3) چگونگي شكل گيري شاهنامه ابومنصوري را بيان كنيد؟ به علت غلبه­ روح ايران دوستي و احساس نياز به هويتي مستقل – به ويژه در خراسان آن روز- داستانها و روايات زيادي مربوط به تاريخ گذشته­ ايران فراهم شد و سرانجام در سال 346 هـ.ق به امر ابومنصور محمدبن عبدالرزاق حاكم توس، به صورت مجموعه­اي مستقل به زبان فارسي درآمد و به نام شاهنامه ابومنصوري به عنوان نخستين اثر مستقل نثر فارسي در اختيار همگان قرار گرفت.       4)چند تن از حماسه سرايان مشهور را نام ببريد؟ دقيقي، فردوسي، اسدي.     ................................................................................................................   خود آزمايي درس ششم 1) نخستين بار چه كسي به نظم داستانهاي ملي همت گماشت؟ دقیقی     2) مهمترين اثر دقيقي چه نام دارد؟ گشتاسپ نامه       3) دهقانان چه كساني بودند و چه وظيفه­اي داشتند؟ دهقانان، طبقه­اي صاحب مقام و داراي املاك و اموال بودند و مي­توانستند از راه درآمد ملك خود زندگي نسبتاً‌ راحتي داشته باشند. وظيفه آنها اين بود كه روايات تاريخي و سرگذشت پيشينيان خود را سينه به سينه به نسلهاي بعد از خود انتقال دهند.     4) علل عمده توفيق شاهنامه در ميان مردم چيست؟ يكي از علل توفيق شاهنانه علاوه بر محتويات آن كه همه عبرت و حكمت و آزادگي و آزاد انديشي است. ايمان پاك و اخلاص و صميمت و علاقه­ سراينده­ آن است كه با اعتقاد و از روي صفاي باطن در راه نظم شاهنامه قدم گذاشته و زندگي و ثروت موروثي خود را وقف اين كار كرده است.     5) چرا شخصيت و شعر اسدي در زير مجموعه­ي عصر فردوسي بررسي مي­شود؟ چون انديشه و كار اسدي در واقع دنباله­ فردوسي است و آن تحولاتي كه زبان فارسي بر اثر مهاجرت به سرزمينهاي عراق عجم در روزگار او پيدا كرده به شعر وي راه نيافته است.     6) در شعر اسدي كدامين حس بر ديگر احساسات غلبه دارد؟  حس ديني و علاقه به مباني اسلام.   ....................................................................................................................   خود آزمايي درس هفتم 1) كدام شاعر ملك الشّعراي دربار محمود غزنوي بود؟ عنصري     2) مسمّط چگونه شعري است؟ در اين نوع شعر، استادي از آن كيست؟ قالب مسمّط عبارت است از چند­ين بند و هر بند مركّب از چهار تا هشت مصراع هم وزن و مقفّا كه آخرين مصرع در هر بند با مصرعهاي آخر بند­هاي ديگر قا­فيه­اي يكسان دارد. پ:قسمت دوم سؤال: منوچهري     3) مضمون عمده­ شعر معزّي چيست؟ مدح و توصيف است.     4) ويژگيهاي سبك فرّخي سيستاني را بيان كنيد؟ فرّخي در قصايد، ابتدا جلوه­هاي طبيعت را توصيف كرده و آنگاه، به شيوه­ شاعران روزگار خود، به مدح سلاطين، امرا، وزرا و بزرگان عصر خويش پرداخته است     5) از مثنوي وامق و عذرا چند بيت باقي مانده است؟ اصل اين داستان متعلّق به كدام قوم است؟ حدود پانصد بيت و اصل آن داستاني يوناني است.6) توصيف زير درباره­ كدام شاعر است؟ «در توصيف و تشبيه به ويژه در وصف مناظر طبيعت نقّاشي است كه با كلك موبين خويش منظره­اي را پيش ديده­ ما تجسّم مي­سازد و به الفاظ و عبارات خشك و بي­روح دم مسيحا مي­دمد ... » منوچهري، كه شاعر طبيعّت معرفي شده است.     .........................................................................................   خود آزمايي درس هشتم 1) چرا عصر ناصر خسرو را دوران طلايي فرهنگ اسلامي ناميده­اند؟ زيرا در آن دوران، علم و فلسفه و معارف به اوج شكفتگي رسيد و دانشوران صاحب نام همچون فارابي، ابن سينا، ابوريحان، ابوعلي مسكويه و جمعيت معروف به «‌اخوان الصفا» ‌پيشاهنگان فكر و فلسفه­ي آن به شمار مي­رفتند.     2) محتواي شعر ناصر خسرو چيست؟ محتواي شعر او خرد و دين و اعتقاد و علم و جويندگي و حقيقت نگري و كمال انساني است.     3) ناصر خسرو در مصر به چه عنواني دست يافت؟ «حجت  »     4) «دانشنام علايي» از كيست؟ از ابوعلي سينا   ——————————————————————————————————————————————— خود آزمایی درس نهم: ۱) اهمیت دانشنامه علایی در چیست؟ پ: اهمیت این کتاب ابتدا از آن جهت است که یک دوره­ کامل از فلسفه طبیعیات را به زبان فارسی شامل می­شود و دوم آن که بسیاری از اصطلاحات منطقی و فلسفی را به زبان فارسی در بر می گیرد. ۲) آثار ابوریحان بیرونی، عموماً در چه زمینه هایی است؟ پ: در زمینه های طب، جغرافی، ریاضی و فلسفه است. ۳) سیاست نامه در چه موضوعی تألیف شده است؟ نام دیگر آن چیست؟ – پ: در آیین مملکت داری تألیف شده، نام دیگر آن سیر الملوک است ——————————————————————————————————————————————————- خود آزمایی درس دهم ۱) موضوع کشف المحجون چیست؟ چه کتابهای دیگری درباره این موضوع می شناسید؟ پ: موضوع کشف المجحون، طریقت و اصول تصوف و بیان کیفت عشق به پروردگار است. پاسخ قست دوم: شرح تصوف ۲) آثار خواجه عبدالله انصاری را نام ببرید؟ پ: شهرت او به کتابها و رساله هایی است که از وی برجای مانده است. ۱- کتاب طبقات الصوفیه فارس ۲- رسائل ۳)تفسیر معروف به کمبریج چه قسمتهایی از قرآن را شامل می شود؟ پ: از تفسیر سوره مریم تا پایان قرآن مجید را شامل می شود. ۴) نثر دینی با کدام اثر شروع می شود؟ پ: با ترجمه تفسیر طبری. ————————————————————————————————————————————– خودآزمایی درس یازدهم: ۱) بیت: «هفت سالم بسود سو و دهک / پس از آنم سه سال قلع نای» از کیست و به چه مسأله ای اشاره دارد؟ پ: از مسعود سعد است و به زندان شدن او در قلعه­های سو و دهک و نای اشاره دارد. ۲) تخلص انوری در آغاز چه بود؟ آیا شاعرانی را می شناسید که بیش از یک تخلص داشته اند؟ پ: انوری در آغاز شاعری «‌خاوری»‌ تخلص می کرد. پ قسمت دوم سؤال: بله ـ خاقانی که در آغاز «حقایق» تخلص می کرد، فروغی بسطامی، غزل سرای معروف قرن سیزدهم که ابتدا «‌مسکین» تخلص می­کرد. ۳) شهرت مسعود سعد در چیست؟ پ: شهرت او به حبسیات اوست. ۴) بیشترین شهرت انوری چیست؟ پ: در قصاید ———————————————————————————————————————————- خودآزمایی درس دوازدهم ۱) عمده شهرت جمال الدین عبدالرزاق به سبب سرودن کدام شعر است؟ موضوع آن چیست؟ پ: شهرت او به ترکیب بند مشهوری است با مطلع: ای ار بر سدره شاهراهت/وای قبه عرش تکیه گاهت موضوع آن در ستایش پیامبر گرامی اسلامی است. ۲) «خلاّق المعانی» یعنی چه؟ چه کسی و چرا بدین لقب نامیده شده است؟ پ: خلاق المعانی یعنی کسی که به خلق معانی تازه می پردازد. پ قسمت دوم: کمال الدین اصفهانی چون وی در خلق و آفرینش معانی تازه دستی توانا داشته، بدین لقب نامیده شده است. ۳) عصر و دوره ی کمال الدین اسماعیل مصادف با چه واقعه ای است؟ سرانجام وی چه بود؟ پ: مصادف با دوره پرآشوب حمله مغول است. سرانجام وی به دست مغولان در سال ۶۳۵ هجری به قتل رسید.بخش دوم۱۳-۲۰ ........................................................................................................................ خودآزمایی درس سیزدهم ۱) اساسی ترین اندیشه های صوفیانه عین القضات را در چه آثاری می­توان جست و جو کرد؟ پ: در رساله های یزدان شناخت و تمهیدات. ۲) اندیشه های شیخ اشراق بیشتر از چه مایه می گرفت؟ پ: از تفکر ایرانی و حکمت خسروانی۱ مایه می گرفت. ۳) اسرارالتوحید اثر کیست؟ چند باب دارد و موضوع آن چیست؟ پ: اثر محمدبن منور ـ سه باب دارد ـ موضوع آن درباره گفتار و رفتار و حالات شیخ ابو سعید ابو الخیر عارف برجسته قرن پنجم است ————————————————————————————————————— خودآزمایی درس چهاردهم: ۱) ترجمان البلاغه ازکیست و در چه زمینه ای نوشته شده است؟ پ: از دانشمندی ادب شناس به ناممحمدبن عمر رادویانی و در زمینه­ علم بلاغت نوشته شده است. ۲) اصل کتاب مرزباننامه به چه زبانی است و تألیف کیست؟ پ: به زبان طبری و تألیف مرزبان بنرستم. ۳) نام دیگر چهار مقالهو موضوع آن چیست؟ پ: نام دیگر آن مجمع النوادر است وموضوع آن چهار گفتار یا مقاله درباره دبیران و شاعران و منجمان و طبیبان است. ۴) گلستان شامل چهقسمتهایی است؟ پ: گلستان شامل یک مقدمه و هشتباب است. به این ترتیب: در سیرت پادشاهان، در اخلاق درویشان، در فضیلت قناعت، درفواید خاموشی، در عشق و جوانی، در ضعف و پیری، در تأثیر تربیت و در آدابصحبت. ———————————————————————————————————————————————————– خودآزمایی درس پانزدهم ۱) سنایی در قصاید وغزلیات، بیشتر متوجه چه مضامینی است؟ پ: در قصاید به زهد و حکمت و مضامیناخلاقی توجه دارد و در غزل به مضمونهای عرفانی و الهامات ناشی از عشق واقعی به مبدأهستی توجه دارد. ۲) چرا برخی تصورکرده اند، سنایی گرایش شیعی دارد؟ پ: زیرا در پاره ای از قطعات او، چنانشیفته و دل باخته اهل بیت و فضایل ائمه دین است. که همین امر سبب شده است که برخیوی را در زمره شاعران و مؤلفان شیعه قلمداد کنند. ۳) در شعر عصر مولوی،پیشگامی از آن کیست؟ پ: سنایی ۴) رباعی یا ترانهبیشتر چه کاربردی دارد؟ پ: مخصوص اندیشه های کوتاه و عمیق وتأملات فلسفی است و معمولاً‌ در آن تکیه یا اصل معنا در مصراع چهاماست. ۵) پایه اصلیاندیشه های خیامی، تأمل در چیست؟ پ: تأمل در فلسفه است که پایه اصلیآن بر شک و حیرت است. ———————————————————————————————————————————————————— خوآزمایی درس شانزدهم ۱) چرا خاقانی را «شاعر صبح» نامیده اند؟ پ: چون در توصیف جلوه های طبیعت، به صبح و طلوع آفتاب علاقه­ بیشتری دارد، به گونه ای که کمتر قصیده یا قطعه یا غزلی است که با اشاره به صبح و توصیف آن آغاز نشده باشد. مثال: آمد نفس صبح و پیامت نرسانید بوی تو نیاورد و پیامت نرسانید ۲) خاقانی در سبک بیان، بیشتر متأثر از کیست؟ پ: سنایی ۳) خاقانی و مسعودسعد، در کدام نوع ادبی سروده های مشابه دارند؟ پ: حبسیات ۴) پنج گنج نظامی در چه قالبی سروده شده؟ پ:در قالب مثنوی اما در پنج وزن گوناگون سروده شده . ۵) چه تفاوت عمده ای در کار نظامی هست که وی را از دیگر معاصران ممتاز می کند؟ پ: نظامی برای خود سبک و روشی جداگانه دارد و با توجه به مضمونهای اخلاقی و اندرزی تکیه گاه تازه ای برای شعر فارسی ایجاد کرد و همچنین کلام او به استواری لفظ و دقت معنی و موسیقی ممتار آراسته است، مجموعه این عوامل وی را از دیگر معاصران ممتاز می کند. ۶) چه کسانی از نظامی تقلید کرده اند؟ کدام یک موفق بوده اند؟ پ: بسیاری از شاعران به سرودن داستانهایی همانند منظومه های نظامی روی آوردند و بازار تقلید از نظامی روبه گرمی نهاد مانند: خواجوی کرمانی، امیر خسرو دهلوی، جامی و …. که از این میان « خمسه امیر خسرو دهلوی »‌ تقریباً موفقترین آنها به شمار می آید. ۳) امیر خسرو دهلویبیشتر از کدام شاعر متأثر است؟ پ: نظامی ۴) آثار امیرخسرو دهلوی را معرفی کنید. درباره ابتکار یا اقتباس و تقلید وی بحث کنید:پ:آثار او شامل: ۱- دیوان ۲- خمسه که شامل پنج کتاب: مطلع الانوار، شیرین و خسرو،مجنون و لیلی، آیینه اسکندری، هشت بهشت است ۳- مثنوی خضرخان و دَوَلرانی. عموماً‌او شاعر مبتکری نیست و در شعر به شیوه پیشینیان نظر داشت و در خمسه از نظامی تقلیدکرده و میزان ابتکار او در داستانها از حد همان نامهایی که برای کتابهایش برگزیده،فراتر نمی رود. ———————————————————————————————————————————— خودآزمایی درس هیجدهم: ۱) چرا سعدی رافرمانروای ملک سخن می دانیم؟ پ: به اعتبار استادی مسلم او در شعر ونثر و خلق آثاری شگرف مانند گلستان و بوستان این شاعر و نویسنده را فرمانروای ملکسخن می دانیم. ۲) در مورد تخلص سعدیچه می دانید؟ پ: بنا بر قول مشهور باید از نامسعدبن ابی بکر، اتابک سلغُری، زمان خود گرفته باشد یا به علت انتساب اجدادش بهقبیله بنی سعد. از قبایل مشهور عصر پیامبر، این نام در واقع نام خانوادگی او بودهاست. خودآزمایی درس بیستم ۱) رنسانس چه بود، از چه زمانی آغاز شد و تا کی ادامه داشت؟ پ: رنسانس نوعی بازگشت به دوران ادب و هنر گذشته است که از ایتالیا آغاز شد اما کم کم سراسر اروپا را در خود شناور کرد. از آخر قرن چهاردهم شروع شد و تا نیمه قرن بیستم میلادی (۱۹۵۹) ادامه داشت. ۲) کدام شهر ایتالیا را مهد و روح رنسانس دانسته اند؟ پ: فلورانس ۳) کمدی الهی دانته، را با کدام اثر عربی، شاعر و فیلسوف عرب می توان مقایسه کرد؟ پ: با کتاب الغفران (آمرزش) ۴)دکامرون چیست؟ پ: اثر بوکاچیو، قصه پرداز ایتالیایی است که شامل مجموعه ای از داستانهای کوتاه است که بوکاچیو در آنـها از جامعه روزگار خود انتقاد می کند. ۵)مهمترین رخداد جهان که دستاورد آزاد اندیشی فلورانسیها و سپس اومانیستهای عصر رنسانس است، چیست؟                 خودآزمايي درس نوزدهم 1) كتاب مشهور ارسطو درباره شعر چه نام دارد؟ بوطيقا       2) قديمي ترين آثار ادبي مشهوري كه از يونان باستان برجاي مانه است، چه نام دارد؟ ايلياد و اوديسه       3) آشيل، سوفوكل و اوريپيد در چه شاخه­اي از هنر مشهور بودند؟ درنمايش نامه نويسي       4)سرآينده دو حماسه ايلياد و اوديسه كيست و در چه زماني مي­زيسته است؟ هومر سرآينده­ آنهاست و در ده قرن پيش از ميللاد مسيح مي­زيسته است.                                                 خودآزمايي درس بيستم 1) رنسانس چه بود، از چه زماني آغاز شد و تا كي ادامه داشت؟ رنسانس نوعي بازگشت به دوران ادب و هنر گذشته است كه از ايتاليا آغاز شد اما كم كم سراسر اروپا را در خود شناور كرد. از آخر قرن چهاردهم شروع شد و تا نيمه­ قرن بيستم ميلادي (1959) ادامه داشت.       2) كدام شهر ايتاليا را مهد و روح رنسانس دانسته­اند؟ فلورانس       3) كمدي الهي دانته، را با كدام اثر عربي، شاعر و فيلسوف عرب مي­توان مقايسه كرد؟ با كتاب الغفران (آمرزش)     4)دكامرون چيست؟ اثر بوكاچيو، قصه پرداز ايتاليايي است كه شامل مجموعه­اي از داستانهاي كوتاه است كه بوكاچيو در آنـها از جامعه­ روزگار خود انتقاد مي­كند.     5)مهمترين رخداد جهان كه دستاورد آزاد انديشي فلورانسيها و سپس اومانيستهاي عصر رنسانس است، چيست؟ انقلاب صنعتي.                     خودآزمايي درس بيست و يكم 1) كلاسيک سيستم را تا حد امكان تعريف كنيد؟ مكتب گرايي در ادبيات وهنربه ويژه تقليد از نويسندگان باستان است و هنر اصلي شاعرو نويسنده اين است كه از اصول و قواعد پيشينيان پيروي كند تا اثر او بتواند صفت زيبا به خودبگيرد.     2) مكتب كلاسيک سيستم از چه قرني در اروپا آغاز گرديد؟ الف – قرن پانزدهم                       ب ـ نيمه دوم قرن شانزدهمج – قرن هفدهم                           د- گزينه ج صحيح است.  .     3) عبارت يك لحظه از طبيعت غافل نشويد گفته­ كيست و به كدام اصل اساسي مكتب كلاسيک سيستم اشاره دارد؟ گفته نيكولا بوالو، اديب و منتقد فرانسوي است و به اصل «تقليد از طبيعت» ‌اشاره دارد.     4) نقادان، كدام پادشاه فرانسه را بزرگترين هنرپرور جهان دانسته­اند؟ چرا؟ لويي چهاردهم چون اين پادشاه يك هدف داشت و آن عظمت فرانسو و عزت شاه بود و با ساختن كاخ و باغهاي شگفت انگيز و گردآوردن اثاثيه­ كاخها باعث شد كه فرانسه تجربه­ تازه­اي را در خلق زيبايي در مقياس بسيار گسترده به دست آورد، به همين علت او را بزرگترين هنر پرور تاريخ دانسته­اند.     5) شاعر بزرگ اروپا كه چهار تراژدي معروفش به نوعي در - مهرداد رابطه با ايران است، چه نام دارد؟ آثارش را نام ببريد: راسين- 1تراژدي استر -2 اسكندر كبير - 3مهرداد4- بايزيد        6) چند تن از هنرمندان كلاسيك اروپا با اثر مشهور آنان نام ببريد؟ بوالو : اثر مشهور او كتاب «فن شعر» است. مولير: اثر مشهور او «نمايش نامه خسيس» است كه به بيشتر زبانهاي دنيا ترجمه شده است. راسين : اثر مشهور او چهار تراژدي است كه به نوعي با ايرانيان در ارتباطند. تراژديهاي: استر. اسكندر كبير، مهرداد و بايزيد است.         خودآزمايي درس بيست و دوم 1) جنبش رومانتيسيسم با انديشه­هاي كدام متفكران عصر روشنگري آغاز مي­شود؟ با ژان ژاك روسو و ولتر آغاز مي­شود.2) تأليف دايرة المعارف چه اثري در جامعه داشت؟ در ايجاد فضاي روشنگري و آگاهي مردم، نقش مهمي بازي كرد.       3) ويكتور هوگو، هنرمند بزرگ، رمانتيسيسم را چگونه مكتبي اعلام كرد؟ مكتب آزادي هنر. 4) كدام هنرمندان را بنيان گذاران مكتب رمانتيك در آلمان مي­دانند؟ ويلهلم شلگل و برادرش فردريك شلگل 5) كدام شاعر و نويسنده­ بزرگ آلماني شيفته­ حافظ شيرازي بود؟ گوته (يوهان ولفگانگ فن 1832-1749)  

......................................................................................................................      

 نمونه سؤالات تستي تاريخ ادبيات ايران و جهان

.............................................................................................................. 

1- خط ميخي داراي چند حرف بوده و از كدام سمت نوشته مي­شده است؟

1) 34 حرف، از چپ به راست              2) 32 حرف، از راست به چپ3) 36 حرف، از چپ به راست             4) 34 حرف، از راست به چپ2

- «زبان پهلوي» نام ديگر كدام يك از مراحل زبان فارسي است؟ 1) فارسي باستان                      2) فارسي ميانه3) فارسي نو                          4 ) فارسي دري3

- درباره­ كتاب «الابنيه عن حقايق الادويه»‌ كدام توضيح نادرست است؟ 1) موضوع كتاب، پزشكي است 2) نسخه­ موجود اين كتاب به خط اسدي توسي است 3) بي ترديد اولين كتابي بوده كه به خط فارسي امروزي نوشته شده است.4) كتاب، ابومنصور موفق هروي است 4- ابيات زير منسوب به كيست؟ خون خود را گر بـريـزي بر زميـن/ بــه كـه آب روي ريـزي در كنــاربت پرستيدن به از مردم پرست/ پنـدگيــر و كـار بنـد و گـوش دار 1) محمدبن وصيف سگزي              2) ابوحفض سغذي3) فيروز مشرقي                     4 ) ابوسليك گرگاني 5) كدام گزينه، از قالبهاي شعري عصر ساماني نيست؟ 1) تركيب بند                        2) قصيده3) رباعي                          4   ) قطعه 6- مؤلف «‌تاريخ سيستان» چه كسي را به عنوان نخستين شاعر فارسي دري دوره­ اسلامي معرفي مي­كند؟ 1) فيروز مشرقي                                2) ابوالعباس مروزي3) محمدبن وصيف سگزي                      4) حنظله­ي باد غيسي7- بيت زير از كيست و در سوگ چه كسي است؟ از شمار دو چشم يك تن كم / و ز شمار خرد هزاران بيش 1) رودكي/ شهيد بلخي 2) عنصري/ رودكي 3) ناصر خسرو/ رودكي 4) رودكي/ ابوشكور بلخي   8- كدام گزينه، مطلع نخستين سوگ نامه­ مذهبي است كه به موضوع فاجعه كربلا پرداخته است؟ 1) باد صبا درآمد، فـردوس گشت صحرا / آراست بوستان را نيسان به فرش ديبا2) فهم­كن­گرمؤمني­فضل­اميرالمومنين / فضل حيدر، شيريزدان،مرتضاي پاك­دين 3) اي آن كــــه غمگيــن و ســزاواري / ونــدر نــهان ســرشـك همــي بـاري4) نه نحس كيوان بود و نه روزگار دراز / چه بود، منت بگويم: قضاي يزدان بود 9- كدام گزينه درباره­ «شهيد بلخي»‌ صحيح نيست؟ 1) پيش از فردوسي، عنوان «شاعر خرد»‌ برازنده­ اوست 2) دانش او فراوان و خطش زيبا بوده، با فلسفه و كلام نيز آشنايي داشت. 3) بعضي از تأليفاتي كه در زمينه­ فلسفه و كلام منسوب به اوست، موجودند. 4) نوشته­اند كه با محمد زكرياي رازي مناظره و گفت و گو داشته است. 10- بيت زير از كيست؟ غزل رودكي وار نيكو بود / غزلهاي من رودكي وار نيست 1) فرخي سيستاني 2) ابوشكور بلخي 3) ناصر خسرو 4) عنصري   11- سرآينده بيت زير كيست و درباره­ چه كسي است؟ اشعار زهد و پند بس گفته است / آن تيره چشم شاعر روشن بين 1) شهيد بلخي /ابوشكور بلخي 2) ناصر خسرو / رودكي 3) عنصري / كسايي 4) رودكي / شهيدبلخي   12- از نطر فكر و زبان و جلوه­هاي شعري، ابوشكور بلخي حد وسط كدام شاعران نامدار به شمار مي­رود؟ 1) فردوسي و ناصر خسرو 2) كسايي و فردوسي 3) عنصري و ناصر خسرو 4) رودكي و فردوسي 13- باتوجه به محتوا، بيت زير سروده­ كدام شاعر عصر رودكي است؟ مدحت كن و بستاي كسي را كه پيمبر / بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار 1) كسايي مروزي 2) شهيد بلخي 3) ابوشكور بلخي 4) رودكي سمرقندي 14- كدام توضيح دربار­ه­ «كسايي»‌ صحيح نيست؟ 1) زادگاه او «مرو»‌ بوده است. 2) مذهب او شيعه دوازده امامي بوده است. 3) اشعار او زهد آميز و نشان دهنده­ علاقه­اش به پيامبر (ص) و اهل بيت است. 4) كسايي در سراسر عمرش هرگز شعري در مدح شاهان نسروده است.   15- بيت زير از كيست؟ رودكي استاد شاعران جهان بود / صد يك از وي تويي كسايي؟ پرگَست! 1) ناصرخسرو 2) عنصري 3) كسايي 4) هيچ كدام 16- كدام گزينه از موضوعات شعري عصر رودكي نيست؟ 1) وصف 2) عرفان 3) مدح 4) اندرز 17- منقدان ادبي، چه كسي را «پدر شعر فارسي» به شمار مي­آورند؟ 1) فردوسي 2) رودكي 3) سنايي 4) ابوشكور بلخي   18- نخستين قصيده­هاي منتخب و مرثيه را در ديوان كدام شاعر مي­توان يافت؟ 1) قوامي رازي 2) محتشم كاشاني 3) كسايي مروزي 4) خاقاني شرواني 19- اين عبارت، معرف كيست؟ «‌وي به عنوان نخستين شاعر دل بسته­ اهل بيت، درخش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بردوش كشيده است.» 1) كسايي مروزي 2) ابوشكور بلخي 3) شهيد بلخي 4) ناصر خسرو 20- چه كسي كليله و دمنه را به نظم درآورد؟ 1) اسدي توسي 2) عنصري 3) شهيد بلخي 4) رودكي 21- نام ديگر «‌سبك خراساني» چيست؟ 1) اصفهاني 2) تركستاني 3) عراقي 4) هندي 22- « فراواني شمار شاعران و تتمع اوزان و قالبـها و مضامين»‌ از ويژگيهاي كدام دوره است؟ 1) عصر رودكي 2) عصر فردوسي 3) عصر عنصري 4)عصر ناصر خسرو 23- كدام گزينه، از خصوصيات بارز شعر عصر فردوسي است؟ 1) نزديكي به طبيعت و آميختگي با موسيقي 2) داشتن رنگ ملي و ايراني 3) در بر گيرنده­ مايه­هاي حكمي و اخلاقي و فقدان مايه­هاي عرفاني و آسماني 4) هر سه گزينه 24- «هدايةالمتعلمين في­الطب» اثر كيست؟ 1) مقانعي­رازي 2) ابوبكر اخويني 3) محمدبن­زكرياي­رازي 4)ابومنصور موفق هروي 25- همه­ گزينه­ها جز گزينه­ ... به زبان فارسي است: 1) هداية­المتعلمين في­الطب 2) الابنيه عن حقايق الادويه 3) تاريخ طبري 4) حدود العالم من المشرق الي مغرب 26- در كدام اثر براي بسياري از اصطلاحات علمي، برابرهاي ­مناسب فارسي ­يافت ­مي شود؟ 1) هداية­المتعلمين في­الطب 2) الابنيه عن حقايق الادويه 3) حدود العالم المشرق الي مغرب 4) چهار مقاله 27- بيت زير از كيست؟ منم بنده­ي اهل بنت نبي / ستاينده­ي خاك پاي وصي 1) دقيقي 2) فردوسي 3) اسدي 4) عنصري   28) كدام عصر را مي­توان «عصر شكوفايي فرهنگ اسلامي»‌ به شمار آورد؟ 1) عصر رودكي 2) عصر ناصر خسرو 3) عصر عنصري 4) عصر فردوسي 29- كدام اثر را مي­توان نخستين كتاب نثر فارسي دانست كه به عنوان اثري مستقل عرضه شده است؟ 1) تاريخ طبري 2) آفرين نامه 3) شاهنامه­ ابومنصوري 4) تفسير طبري 30- تولد نثر پارسي را بايد در آغاز كدام عصر دانست؟ 1) عصر رودكي 2) عصر فردوسي 3) عصر عنصري 4) عصر ناصرخسرو 31- نثر علمي، حدوداً‌ با كتاب .... آغاز مي­شود؟ 1) حدود العالم من المشرق الي المغرب 2) دانشنامه علايي 3) التفهيم الاوايل مناعة التنجيم 4) الابنيه عن حقايق الادويه 32- كدام اثر را مي­توان «نقطعه آغاز نثر ديني به زبان پارسي» به شمار آورد؟ 1) تفسير قرآن مجيد، معروف به تفسير كمبريج 2) كشف المحجوب 3) ترجمه­ي تفسير طبري 4) كشف الاسرار 33- سنت داستان پردازي و منظومه سرايي اخلاقي در كدام دوره پايه گذاري شده است؟ 1) دوره بيهقي 2) دوره ابوالمعالي 3) عصر عنصري 4)عصر فردوسي 34- مشهورترين شاعر دربار غزنيه چه كسي بوده است؟ 1) معزي 2) عنصري 3) عسجدي 4) خاقاني 35- قصيده­ «داغگاه‌» سروده­­ كيست؟ 1) عنصري 2) خاقاني 3) فرخي 4) معزّي   36- عنوان «شاعر شادماني و طبيعت» ‌معرف كيست؟ 1) معزي 2) فرخي 3) منوچهري 4) عنصري 37- كدام گزينه، از مضامين مسمطـهاي منوچهري نيست؟ 1) پندو اندرز 2) وصف 3) مدح 4) خمريه 38- توضيح زير معرف كيست؟ «او در قصايدش ظاهراً كوشيده است تا تاريخ را به جاي حماسه بنشاند.» 1) معزي 2) فرخي 3) منوچهري 4) عنصري 39- مثنوي­هاي « شادبهروعين الحيات ، خنگ بت و سرخ بت ، منسوب به كيست؟ 1) عسجدي 2) عنصري 3) قوامي رازي 4) غضايري رازي 40- كدام گزينه درباره­ بيت زير صحيح است؟ خيزيد و خز آريد كه هنگام خزان است باد خنك از جانب خوارزم وزان است 1) مطلع قصيده­ داغگاه و سروده­ فرخي است 2) مطلع مسمط خزانيه و سردوده­ منوچهري است 3) بيت اول يك رباعي است و در وصف ديدن هلال ماه و سروده­ معزّي است 4) مطلع قصيده­ لغز شمع و سروده­ منوچهري است. 41- اين عبارت معرف كيست؟ «وي ظاهراً‌ در زمان امير نوح بن منصور ساماني و به امر او مأموريت يافت تا شاهنامه­ منثور ابومنصوري را به نظم درآورد.» 1) فردوسي 2) دقيقي 3) اسدي 4) عنصري   42- مهمترين و طولاني ترين بخش شاهنامه كدام است؟ 1) بخش اساطيري 2) بخش پهلواني 3) بخش تارخي 4) هيچكدام 43- در واقع كدام شاعر را بايد پيشواي فردوسي در نظم داستانهاي ملي دانست؟ 1) كسايي 2) اسدي 3) عنصري 4) دقيقي 44- «عرفان» از چه قرني در ادب فارسي پيدا شد؟ 1) سوم 2) چهارم 3) پنجم 4) ششم 45- كدام گزينه از آثار ناصر خسرو نيست؟ 1) زادالعارفين 2) خوان واخوان 3) جام ­الحكمتين 4) سفرنام 46- با توجه به محتوا، بيت زير معرف كيست؟ چو من دست­خويش ­از طمع ­پاك ­شستم / فـزوني از اين و از آن چـون پـذيرم 1) منوچهري 2) ناصرخسرو 3) انوري 4) عنصري   47- محتواي كدام اثر با بقيه تفاوت كلي دارد؟ 1) قابوس نامه 2) التفهيم 3) دانشنامه­ علايي 4) هداية­المتعلمين­في­الطب 48- «هجو و بدگويي»‌ از چه دوره­اي در شعر فارسي رواج مي­يابد؟ 1) عصر فردوسي 2) عصر عنصر 3) عصر انوري 4) عصر ناصر خسر 49- كدام گزينه از ويژگيهاي سبك عصر انوري (سبك عراقي) نيست؟ 1) ورود لغات و تركيبات متعدد از لهجه­هاي محلي به زبان فارسي دري 2) ورود روز افزون لغات عربي و استفاده­ فراوان ­از استعاره وكنايه و اصطلاحات علمي 3) نفوذ افكار و اصطلاحات صوفيه و رواج عرفان اسلامي 4) خوش بيني نسبت به اوضاع زمان و اميدواري به آينده   50- در عصر انوري قالبهاي عمده­ي شعر كدامند؟ 1) قصيده و تركيب بند 2) قصيده و غزل 3) غزل و رباعي 4) قطعه و قصيده 51- موضوع «روض­الجنان» چيست؟ 1) مرثيه 2) كلام 3) حديث 4) تفسير 52- كدام كتاب از آثار سينايي غزنوي نيست؟ 1) كارنامه­­ بلخ 2) طريق­التحقيق 3) خوان و اخوان 4)حديقة­ التحقيق   53- مجموعه­ «اقبال نامه»‌ و «شرف نامه» چه نام دارد؟ 1) اسكندر نامه 2) پندنامه 3) خرد نامه 4) مختار نامه 54- كدام گزينه، عنوان مشتركي بر دو مثنوي متفاوت از دو شاعر عارف «سنايي» و «عطار» است؟ 1) الهي نامه 2) عشق نامه 3) مصيبت نامه 4) مختارنامه 55- عبارت «‌اگر كاغذها نسختهاي من به قصيده، ناچيز نكرده بودندي. اين تاريخ از لوني ديگر آمدي!» شكايت حسرت آلوده چه كسي است؟ 1) محمدبن جريره بري 2) سعدالدين وراويني 3) ابوعل محمدبلخي 4) ابوللفضل بيهقي 56- كدام اثر از نمونه­هاي شعر حماسي است؟ 1) گلشن ­راز 2) گرشاسپ نامه 3) بوستان 4) شاهنامه­ ابومنصوري   57- كدام مكتب اثر از نمونه­هاي شعر حماسي است؟ 1) كلاسيك 2) رمانتيسيسم 3) رئاليسم 4) ناتوراليسم 58- كدام شخصيت ادبي، بزرگترين حماسه­سراي يونان و جهان به شمار مي­آيد؟ 1) إشيل 2) اورپيپد 3) سوفوكل 4) هومر 59- آغاز ظهور مكتبهاي ادبي، كدام قرن است؟ 1) سيزدهم 2) چهاردهم 3) پانزدهم 4) شانزدهم 60- جمله­ معروف «‌من مي­انديشم، پيش هستم.» از كيست؟ 1) بنه كارت 2) فرانسيس بيكن 3) نچه 4) ولتر 61- «الكساندر يو شكين»‌ و «لرمانئوف» از شاعران مشهور كدام مكتب در كدام كشورند؟ 1) رمانتيسيسم / روسيه 2) رمانتيسيسم / انگلستان 3) كلاسيسيسم / فرانسه 4) رئاليسم / روسيه   62- رمان «پدران و پسران» ‌اثر كيست؟ 1) ارنست همينگوي 2) گلادكوف 3) ايوان تورگنيف 4) شولوخف 63- «جنگ و صلح» ‌شاهكار كدام نويسنده است؟ 1) ويكتور هوگو 2) لئون تولستوي 3) ارنست همينگوي 4) داستايوسكي 64- بنيان گذار مكتب واقع گرايي جادويي است؟ 1) كارلوس فوئتنس 2) اميل زولا 3) گابريل گارسياماركز 4) بالزاك 65- كدام اثر جزو ادبيات واقع گرايي جادويي است؟ 1) صد سال تنهايي 2) آئورا 3) زيباترين غريق جهان 4) هر سه گزينه 66- شعر مشهور «كلاغ»‌ اثر كدام شاعر سمبوليسم است؟ \1) استفان مالارمه 2) ادگار آلن­پو 3) راينر مارياربلكه 4) ژان ارتورمبو 67- همه گزينه­ها به جز گزينه­ .... از آثار مشهور مكتب ناتوراليسم است؟ 1) پيش ­ازسپيده ­دم 2) صد سال تنهايي 3) اشباح 4) خانه ­عروسكي 68- توضيح زير معرف كدام مكتب ادبي است؟ « رمانها و ديگر آثار پيروان اين مكتب در حقيقت آزمايشگاه تشريح مزاج افراد است.» 1) ناتوراليسم 2) رمانتي سيسم 3) سمبوليسم 4) رئاليسم 69- كدام شاعر سمبوليست، آثار داگار آلن پورا به زبان فرانسه ترجمه كرد؟ 1) شارل پير بودلر 2) ژان آرتوز مبو 3) استفان مالارمه 4) راينرمارياربلكه 70- «گلهاي بدي»‌ اثر مشهور كدام شاعر سمبوليسم است؟ 1) استفان مالارمه 2) شارل بودلي 3) ازراپوند 4) ژان­آرتور مبو                                   درس اول خط وزبان درایران پیش ازاسلام   نکته های مهم :   -         تاریخ ادبیات فارسی تاریخ زبان وخط فارسی هم هست .   -  بشر درآغاز نوشتن نمی دانست ومقصود خود راتنها با گفتار ادا می کرد .     -         تاریخ پیدایی خط به درستی معلوم نیست .   -         خط تصویری نخستین نوشتار های انسان بوده است .   -  خط تصویر پس از تکامل وگذشتن از مرحله ی علامت نویسی (معنی نگاری )   به مرحله ی الفبایی قدم گذاست .   -  ایرانیان دردوره ی پادشاهی مادها علامت های میخی بابلی راقتباس کردند   ومانند فینیقی ها از آن الفبایی مستقل به نام خط میخی ترتیب دادند.   -  تمام سنگ نوشته های باز مانده از عصر هخامنشی به خط میخی است .   -         خط اوستایی دراصل از خطوط سامی گرفته شده است .   -  دربخش (یشت ها )از کتاب اوستا اخبار تاریخی وبعضی داستان ها وروایات    بیشتری از بخش های دیگر است.   -  قسمت عمده ای ادبیات پارسی میانه به خط پهلوی نوشته شده است .   -  زبان ایران پیش از اسلام مادر وریشه ی زبان امروز ایران است .   -         زبان ایران پیش از اسلام پارسی (فارسی )نامیده می شود .   -  یکی از منابع عمده ی شاهنامه ی فردوسی شاهنامه منثور ابومنصور عبدالرزاق   توسی است .   -  درزمینه ی ادبیات داستانی وجد کتاب های  مانند هزار افسانه یا داستان های   مربوط به خسرو وشیرین وهفت پیکر گذشته ی ادبی پر باری رانشان می دهد .     -         برخی منشا کتاب هزار ویک شب راکتاب  هزار افسانه است .   -  داستان های مربوط به خسرو  وشیرین  وهفت پیکر به دوره های از اسلام باز می گردد.   -         زبان پارسی ازشاخه های اصلی زبان های هند اروپایی است .   -  منظور از فارسی نو فارسی تحول یافته ی آغاز دوره ی  اسلام است .   -         فارسی دری همان فارسی نو است .   پاسخ های خود آزمایی  نمونه        صفحه 15     1- الف :  بسیار ساده وابتدای بوده است .    ب:   به طرزی از ظرافت تصویر   چیزها رامی کشیدند ومقصود خود را به دیگران می فهمانند.   2- الفبا برای اولین بار درمیان فنیقی ها درحدود سه هزار سال قبل از میلاد رواج   پیدا کرد.   3- منظورافراد هستند که مهم ترین ویژگی های ادبی یک مقطع رامی توان درآثار آنها پیدا کرد .   4- زیرا گاهی شاعری که ازنظر دردوره ای زندگی می کند ازلحاظ ادبی وفکر ی   دردوره ی پس یاپیش ازخود قرار می گیرد .   5- چون این افراد سنت گذاران وشاخه های ادبی عصر خود هستند و ویژگی های   آثار پیش از آنها به نحوی مستقل وروب هکمال درآثار شان پیداست ومی توان انها   را فرزندان واقعی زمانه ی خودشان دانست . افرادی که قادرند دست به خلق آثار   وطرح اندیشه های بزنند که به نحو بارزی تحت تاثیر کارها وافکار آنها قرار   گیرد.   6- ازپنج کتاب به این نام: یسنا- یشت ها – ویسپرد – وندیداد –خرده اوستا   7-خدای نامه مهم ترین نوشته های است به پارسی میانه ی که اواخر عهد ساسانی   پدید آمد ودرنخستین سده های اسلام چند بار به عربی ترجمه شده خدای نامه   سرمشقی برای تاریخ نویسی دردوره ی بعد است .     بخش اول                 عصر پیش از رودکی     درآمد برعصر پیش از رودکی ...(ازسال 21 تا 250 هـ ق )   نکته های مهم :   -درسال 21هجری قمری سپاه تازه نفس و فداکاراسلام عظیم ساسانی را از درون   متلاشی شده بود درجنگ مهمی درحدود نهاوندکه عرب هاآن را (فتح الفتوح )   نامیدند یزدگرد سوم آخرین امپراتورساسانی رابه زانو درآوردند واو رابه داخل   فلات ایران عقب راندند.     - حکومت های ساسانی به علت های : الف) نابه سامانی های اقتصادی واجتماعی   ب) فاصله گرفتن زمامداران از عامه ی مردم ازدرون متلاشی شده بود .     -بعد ازاین سال نزدیک به دویست سال ایران ازداشتن حکومت مستقل ملی محروم   بود .   - درطول این دو قرن بدون حکومت مستقل فعالیت های زیر ادامه داشت :   الف)جنگ وگریز برخی ازایرانیان مخالف مانند: القنع - به آفرید – بابک –   وکوشش ابومسلم خراسانی دربرانداختن حکومت بنی امیه .    ب) تلاش های   ایرانیان دانش دوست درفرا گرفتن زبان عربی وانتقال میراث فرهنگی گذشته   ایران به دامن اسلام از طریق ترجمه ی متوی پهلوی به عربی. -   بعد ازاین دو قرن ابتدا امرای طاهری وبعد ازآن ها سامانیان درشرق وشمال شرقی   ایران حکومت های نسبتاً مستقلی تشکیل دادند .     پاسخ خود آزمایی های نمونه      صفحه 26   1     - الف) راه یافتن ایرانیان  به دستگاه حکومت به ویژه درعصر عباسی وبه دست   گرفتن قدرت وامکانات دولتی       ب) روآوردن ایرانیان به مباحثات مذهبی  دردوره   ی  اسلامی وتوجه به دانش  های  آن روزگار به سبب آشنا بودن به بحث وتحقیق   پیرامون فضایل دینی .            ج) ترجمه علوم مختلف فرهنگ ایران به زبان عربی   وانتقال روحیه ی  علمی مناسب با آن به فرهنگ اسلامی  .     2-   با تمسک به آیه شریفه ی (وجعلنا کم شعوبا لتعارفواان اکرمکم عندا اتقیکم )   موضوع برابری عرب وعجم رامطرح کردند وتنها عامل امتیاز بخش را(تقوا ) دانستند.     3- فارسی نو وگویش دری دنباله ی پهلوی ساسانی است ودرآن عناصری از اشکانی   هم دیده می شود این گویش ابتدا درمشرق ایران رایج بود اما دردوره ی بعد از اسلام   پس از آن که حکومت های مستقل ونیمه مستقل ایرانیدرخراسان وماوراء النهر پیدا   شدند رسمیت یافت ودرامور اداری وبرای نوشتن آثار ادبی به کار گرفته شد. کلمه ی   (دری )به معنای (درباری ) ومنسوب به (در)(دربار ) است.   ۴-- کتب (الا بنیه عن حقایق الادویه ) است که درزمینه ی پزشکی وبه خط اسدی   توسی نوشته شده است .     5- خیر زیرا درایبن باره اقوال گوناگونی نقل شده است واشعاری هم که به عنوان   نخستین شعرهای پارسی درتذکره ها نقل شده  غالباً یک دست نیست اولین نمونه هایی   هم که تذکره نویسان عنوان کرده اند چنان پخته وفصیح است که پذیرفتن آن ها بعنوان   نخستین اشعار فارسی دری آسان نیست (مانند اشعار حنظله ی بادغیسی ) اما به قول   مولف تاریخ سیستان مبنی برنخستین شاعر پارسی گوی یعنی محمد بن وصیف   سیستانی اعتماد بیشتری می توان کرد. پاسخ خود آزمایی نمونه ی بخش اول          صفحه   26    ۱-  ایجاد روحیه ی  مقابله بابرتری جویی تازیان واعتماد به اصل و برادری   مسلمانان و پدید آمدن قیام های مردمی علیه ظلم وفشارهای بنی امیه ایرانیان منصف   ودانش دوست حساب تازیان وبنی امیه متعصب را از اسلام واقعی جدا کردند واز   اسلام راستین باآغوش باز استقبال نمودند وآثار بسیاری دربرتری ایرانیان – مانند   شاهنامه – پدید آمد ودر تحکیم مبانی فرهنگ ایرانی وایجاد دولت ملی سهم عمده داشتند.   2- مبنای وزن درشعر پیش ازاسلام وحتی قرن های اولیه اسلامی با آنچه ما به عنوان   (شعر عروضی ) می شناسیم متفاوت بوده است . ایرانیان شعر عروضی رادر ظاهر ا   ز شعر عربی تقلید کرده اند هرچند درزبان های ایرانی پیش از اسلام وحتی دراوستا هم شعر موزون از قرن ها قبل ازآن وجود داشته است که تعداد هجاهای مصراع ها   تقریبا یکسان بوده است .   3- تاریخ سیستان   4-  ازآن جایی که زبان قرآن بود زبان ولغات عربی دربین ایرانیان ودرزبان فارسی   نفوذ یافت وخط عربی برای نوشتن زبان فارسشی پذیرفته شد استفاده ازاین خط زبان   وفرهنگ توده های مردم ایران رابا دیانت مقدس اسلام نزدیک کرد.       بخش دوم :    عصر رودکی   درآمدي برعصر رودكي يادره تغزل وخرد آزمايي    نکته های مهم:   -  عصر رودکی از رودکی از نظر سیاسی وتاریخ هم زمان است بادوره ی  اوج   واعتلاي حكومت ساماني درماوراء النهر وخراسان كه بيش از صد سال دوام   داشته است .     -  در زمان سامانيان ، بخارا عمده ترين مركز فرهنگي به شمار مي آيد.   -         بعضي ازاميران ساماني ،خود صاحب فضل وادب بودند.   -  علاوه بربخارا ،سمرقند ،مرو ،توس ،نيشابورهم از مراكز فضل ودانش وادب به شمار مي رفت.   -  درعصر ساماني شعر دري به تمام ويژگي هاي زبانيس ومضموني خود باظهور   شاعران بزرگي چون رودكي ، شهيد بلخي روبه گسترش نهاد.     -  حمايت شاهان ساماني ازشعر وشاعري سبب ظهور عده ي زيادي از شاعران   خويش قريحه وپر مايه شد.   -  رودكي (پدرشعرفارسي ) (آدم الشعرا) دراين دوره ي ظهوركرد وشيوه ي   اوسرمشق شاعران بعدي قرار گرفت .   -  طرز شاعري اين دوره برسادگي الفاظ وآساني معني استواراست.   -  موضوعات شعري ،گذشته از وصف ، بيشتر ستايش بود واندرز ومعاني تغزّلي   واحساس وكمي هم مزاح.   -  قالب هاي شعر اين دوره ، قصيده وقطعه واندكي هم رباعي بود .   -         محور شعري شاعران اين دوره خرد بود وتكيه بردانش وفضيلت. درس سوم    پاسخ خود آزمايي هاي نمونه      صفحه 36   1-    علاوه برلطف طبع ،اشعار او غالباً فكر وفلسفه نيزتوام شده است . سادگي الفاظ   وآساني معني كه از ويژگي هاي عمده ي شعر شهيد بلخي وشاعران اين دوره بوده است .   2-محمدبن زكرياي رازي ،طبيب وفيلسوف   3-اين مطلب نشانه ي ديوان عظيم  رودكي است كه گفته اند صد دفتر شعر بوده است اماّ بيش ازحدود هزار بيت برجاي نمايده است .   4-    غزل درلغت به معني عشق بازي است ودراصطلاح عبارت است از ابياتتي   چند بريك وزن وقافيه ، مشتمل برمضاميني بلند ودلنشين ودر تصوير احوال عاشق   وجمال معشوق وشرح رنج فراق وشوق وصال وغيره ،اماّ تعزّل به معني وصف   محبوب وغزل سرايي درباره ياوست كه بعضي از شاعران درقصايد خود ،پيش   ازشروع به موضوع اصلي مقدمه اي دلكش ولطيف مي آورند.     تشابه درمضمون است اما تفاوت دراين است كه غزل خود يك غالب شعري است   امّا تعزّل مقدمه ي غزلگونه ي قصيده است .   5- عنصري بر رودكي رشك مي برد، غزل را «رودكي وار» نيكو مي دانست   واعتراف مي كرد كه غزل او رودكي وار نيست.   ناصر خسرو رودكي را شاعر «تيره چشم روشن بين»گفته است.   كسايي مروزي وي را «پدر شاعر فارسي»و«سلطان شاعران جهان » لقب داده   است .واين همه به علت شور وشادي وزهدواندرزهاي اوست .    6- مثنوي كليله ودمنه ومنظومه ي سندبادنامه كه از آن ها جز ابياتي پراكنده در دست نيست.    پاسخ خود آزمايي نمونه صفحه 41   1)                       ابوشكور بلخي   2)    موضوعات شعري، گذشته از وصف بيش تر ستايش بوده است و معاني تعزلي و احساسي و كمي هم مزاح   3)    چون مذهب شيعه دوازده امامي داشته است و هم زمان با فردوسي به عنوان   نخستين شاعر دل بسته ي اهل بيت، درفش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را   بر دوش كشيده است:   مدحت كن و بستاي كسي را كه پيمبر             بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار   آن كيست بدين حال كه بوده است و كه باشد    جز شير خداوند جهان حيدر كرار   4)                       كسايي مروزي   خود آزمايي هاي نمونه ي بخش دوم صفحه 41   1)    رودكي سمرقندي   2)    الف) سادگي لفظ و آساتي معني   ب) توجه به بيروت و واقعيت حيات   ج) طرح مفاهيم ذهني در قلمرو تعاليم كلي اخلاقي در حد صميمانه و علمي   3)    منسوب به ابوسليك گرگاني، شاعرذ معاصر عمر بن ليث.   4) خير، زيرا از اشعار او آنچه در دست است به ويژه در توصيفات دقيق و   رنگارنگش، بر نمي آيد كه همه ي عمر را در كوري و تاريكي هاي دنياي روشن دلان، گذارنده باشد.   5)    ابوالحسن كسايي مروزي 6 )    ابوالحسن شهيد بلخي   بخش سوم                عصر فردوسی   درآمدی بر عصر فردوسی دوره ی حماسی ملی و خرد آزمایی   نکته های کوتاه   -         عصر فردوسی را حماسه ملی وخرد آزمایی نام نهاده اند .   -  آغاز عصرفردوسی از نظر تاریخی هم زمان است با اوج حاکمیت سامانیان   -         دوره ی فردوسی . عصر اندیشه استقلال ملی ایران است .   -  دراین دوره امرای سامانی می کوشند با تشویق بزرگان علم و ادب ترکیب   تازهای از هویت فرهنگی را که باز یافتن اندیشه ایرانی در چهار چوب فرهنگ   اسلامی است ترویج کنند.   -  در آغاز این دوره هنوز بیشتر دانشمندان ایرانی به ضرورت آثار خود را به   عربی می نوشتند تا بتوانند در سرتاسر دنیای اسلام خوانندگان بیشتری پیدا کنند.     -  تا آنجا که به قلمرو و کار سامانیان مربوط می شد بیشتر نویسندگان فارسی زبان   به نوشتن زبان فارسی تشویق می شدند .   -         نثر هم در عصر سامانیان مانند نظم رو به ترقی گذاشت .   -  تکیه ی اصلی جریان شعری در این دوره بر حمایت از فرهنگ قومی واعتبار   بخشیدن به زبان فارسی است .   -  می توان کار دقیقی و فردوسی را در کنار ادبیات ستایشی و وابسته به دربار وقت در زمره ی ادبیات مردمی به شمار آورد .   پاسخ خود آزمايي نمونه صفحه 49   1)    خوا ص گياهان و داروها(علم داروشناسي)   2) خير، بعلمی اطلاعات ديگر درباره ی تاريخ ايران بر آن افزود و با حذف مطالبی از اصل تاريخ طبری، در واقع آن را به صورت تأليفی مستقل در آورد.   3) نخستين كتاب نثر فارسي است كه به عنوان اثري مستقل عرضه شد و چون به   دستور و سرمايه ي ابومنصور محمد بن عبدالرزاق توسي فراهم شد، به شاهنامه ي   ابومنصوري شهرت يافت و تاريخ گذشته ي ايران به شمار  مي آمده است. اصل   كتاب از بين رفته است و تنها مقدمه ي آن در حدود 15 صفحه باقي است.     4) حدودالعالم من المشرق الي المغرب نام دارد، مولف آن معلوم نيست.     5) زيرا خردورزي و دست يابي به انديشه هاي حكيمانه در آثار اين دوره بسيار متجلي است.   6) ترجمه ي تفسير طبري كه به نثر فارسي در زمان سامانيان فراهم آمده است.   7)    دقيقي توسي، فردوسي توسي، اسدي توسي  پاسخ خودآزمايي هاي نمونه صفحه 62     1) ابومنصور دقيقي توسي نخستين كسي است كه پس از مسعودي مروزي، به اين مهم همت گماشت.   2) به امر نوح منصور ساماني مأموريت يافت تا شاهنامه ي منثور ابومنصوري را   به نظم در آورد ولي چون به دست غلام خود كشته شد ، كارش نا تمام ماند.   3)    گشتاسب نامه   4) روحيه ي حماسي، جوان مردي و مردانگي، دليري و خودورزي دقيقي را به   نظم داستان هاي ملي ايران وا داشت و در موقع پيشواي فردوسي در اين كار بود و   بر او تأثير گذار. او با سرودن هزار بيت از شاهنامه، زمينه را براي فردوسي آماده كرد.   5) دهقانان طبقه اي صاحب مقام و داراي املاك و اموال بودند و زندگي راحتي   داشتند  و روايات تاريخي و سرگذشت پيشينيان خود را بهتر از هر گروهي مي دانستند و آن را سينه به سينه به نسل هاي بعد از خود انتقال مي دادند. 6)    الف) شاهنامه اثري ايراني بود و محمود ترك ب  ) فردوسي شيعه مذهب بود و محمود سني و متعصب ج) فردوسي وزير ايران دوست عصر غزنوي- ابوالعباس اسفرايني-مدح گفته و. شايد به تشويق او بود كه كتاب خود را بر محمود عرضه كرد، اما هنگام حضور  فردوسي در غزنين و درگاه محمود اين وزير بر كنار شده و مورد غضب  د) در شاهنامه از محمود چنتدان ستايش به عمل نيامده بود و بيشتر سرشار ازستايش پهلوانان و شاهان گذشته ي ايران بودئ.   7) 1- محتويات عبرت انگيز و حكمت آموز و آزادگي و آزاد انديشي   2- ايمان پاك و اخلاص و صميميت و علاقه ي مخلصانه ي فردوسي  به نظم   شاهنامه كه علل عمده ي توفيق شاهنامه در ميان مردم است.   8) ملاحظات نغزي است كه در ضمن با پايان داستان ها و جنگ هاي بزرگ اظهار ي دارد.     9) 1- انتخاب هوشمندانه قالب مثنوي و بحر متقارب براي به نظم كشيدن داستان هاي شاهنامه كه مناسب ترين قالب و وزن است.   2- چيره دستي در تشبيه وتوصيف صحنه هاي گوناگون به ويژه ميدان هاي رزم   ولحظه هاي پر تپش كارزار.   3- استوار واستكام ابيات   4- اشاره به حكايت هاي ، ضرب المثل ها ومعاني ديني واخلاقي وآميختن مفاهيم   اخلاقي واسلامي با معتقدات پهلوانان   5- گنجينه هاي پر بهاي واژ ههاي فارسي (‌درسراسر شاهنامه تنها حدود هشتصد   لغت عربي به كاررفته است.)     6-زبان فخيم وآراسته   10)     خير ، بامطالعه شاهنامه از مراسم اجتماعي ، ازتمدن ومظاهر مدنيّت واخلاق   ايرانيان ومذهب ايشان وبحث هاي فلسفي وديني آنان مطلع مي شويم همچنين انديشه   هاي اخلاقي واجتماعي درخلال داستان هاي  بازگو مي شود .   11)    ارادت خالصانه فردوسي به خاندان پيامبر (ص) وتعظيم تشيع   12)    زيرا توس خاستگاه حماسه اي ملّي ايران واستمرار دهنده ي فرهنگ وقوميت   ايراني از اولويّت خاصي برخورداراست .   13)    1200لغت فارسي . چون قديم تين كتاب لغت موجود واولين لغت نامه ي   مدوّن فارسي است از اهميت خاصي برخورداراست.   14)    مناظره دراصطلاح به شعري گفته مي شود كه درآن دو طرف سخن   ( درانسان يا حيوان ياشي يادو مفهوم )‌هر يك خواّص وامتيازات خود را برشمرند و   سعي كنند خود را برتر از ديگري بدانند . مبدع مناظره اسدي توسي است . در شعر   عصرما مناظره هاي پروين اعتصامي چشم گير است .   15)    چون شعراسدي ، استوار ولطيف والفاظ وتعبيرات او اصيل وكهن است   وتحولاتي كه زبان فارسي براثر مهاجرت به سرزمين هاي عراق عجم درروزگار   او پيدا كرده ،‌ هنوز به شعر اوراه پيدا نكرده است .       پاسخ خود آزمايي هاي نمونه ي بخش سوم :     صفحه 63 1) سادگي الفاظ وآساني معني ، استحكام قالب ومعني ، تنوع اوزان وقالب ها ،‌گونه گوني مضامين ومايه ها وخيال هاي شعري، پايه گذاري سنت داستان پردازي ،‌ منظومه سرايي اخلاقي ونظم حماسه هاي ملّي . 2) الف= دوره ي اساطيري : ازآغازتمدن بشري وظهور كشاورزي ،‌بافتن ، ساختن ، تا داستان ضحاك وقيام كاوه و فريدون .       ب= دوره ي پهلوي : پيدا شدن سام وزال ورستم وعصر كيكاووس وكيخسرو                                                                                           وجنگ هاي دراز ايران و توران ووجود شخصيت رستم . ج=دوره تاريخي : روي كارآمدن بهمن وحوادث عصر اسكندر وپادشاهي اشكاني وساساني . 3) آزادي ، آزادانديشي ، ستايش دادپيشگي وتاكيد بردادگري. 4) تشبيه ، توصيف ، اغراق 5) عشق به حقيقت ، برتري يافتن خبر دربرابر شر ،‌بهروزي قوم ايراني ودرنهايت ،همه  انسان هاي حق طلب است. 6)غلبه ي روح ايران دوستي واحساس نياز به هويتي مستقل ودرواقع چون اين دوره عصر انديشه ي استقلال ملي ايران بوده است . 7)حسّ ديني وعلاقه به مياني اسلام. 8)شعراين عصر، منادي صلح وآرامش ورفاه وشادي است . از خصوصيات بارز آن نزديكي به طبيعت،‌آميختگي با موسيقي، داشتن رنگ ملي وايراني دربرگيرنده ي مايه ي حكمي واخلاقي وفقدان مايه هاي عرفاني وآسماني است . 9)(اين پرسش پژوهشي است به عهده دانش آموزان واگذارمي شود .) حماسه ي مردم روم باستان :‌اِنه ائيد:‌ سروده ويرژيل حماسه ي مردم هند :‌(ادبيات ) سانسكريت ) مهابهارات ورامايانا : سروده ی صدها شاعربي نام ونشان درزمان هاي مختلف . حماسه ي مردم يونان باستان : ايلياد واٌ ديسه ، اثر هومر ادبيات عرب :‌الحماسه ، نام دوكتاب ازشاعر بزرگ عرب ، ابوتمام وبحتري است . ادبيات فارسي :‌شاهنامه ي فردوسي و.... بخش چهارم              عصر عنصری در آمدی بر عصر عنصری یا دوره ی ستایشگری و جای گزینی تاریخ به جای حماسه نكته هاي مهم: -باقدرت يافتن غزنويان ،پايتخت ادب فارسي از بخارا به غزنه انتقال يافت - حلقه ي شاعران وادب دوستان منتسب به دستگاه غزنوي درهمه دوره هاي تاريخ ادبي، زبانزداست . - از ميان شاعران دربار آن كه معمولاً شعري برترومهارتي تمام تر داشت ، (امير الشعرا ) يا (‌ملك الشعرا )‌پيدا مي كرد . - شاعران ديگر پس ازتاييد ملك الشعرا مي توانستندشعر خودشان درموقع مناسب به سمع سلطان برسانند . - مشهور ترين ملك الشعرا دربار غزنه ، عنصري بلخي بود .  - زبان شعر اين دوره از دوره استواري واستحكامي ويژه برخوردار است درصد لغات عربي درآن  روبه فزوني است. - تنو ع معاني ومضامين شعري اين دوره ازعصر سامانيان كم تراست ودرعوض ، زبان وبيان شعر پخته و متكامل ترمي نمايد. پاسخ خود آزمايي هاي نمونه   :                      صحفه 75 1)    عنصري  2)    فرخي سيستاني 3)    قصه ي وامق وعذرا،‌شادبهر ، عين الحيات ، سرخ بت وخنگ بت 4)    مديح وتوصيف 5) قالب مسمطّ عبارت است از چندين بند وهر بند مركب از چهار تا هشت مصراع هموزن وهم قافيه كه آخرين مصرع درهر بند بامصرع هاي آخر بندهاي ديگر قافيه اي يكسان دارد منوچهري دراين نو ع شعر استاد وسر آمد بوده است. ----------8             ----------8 ----------8             ----------8 ----------8 ----------S ----------ª             ----------ª ----------ª             ----------ª ----------8 ----------S   6- بیشترین مسائلی که منوچهری در زندگی با آنها سرو کار داشته است . مانند توصیف طبیعت و گل وگیاه و پرندگان خوش آواز که در واقع تصویر خاطرات ایامی است که او در گرگان و طبرستان گذرانده است . همچنین توصیف کاروانگه و ربع و اطلال ودمن و حرکت شبانه ی شتران با آن جرس های خوش آواز . این توصیفات بیشتر خیال بر انگیز و شاعرانه است. 7- ناصر خسرو و به قول خود دو لفظ دری رادر پای خوکان نمی ریزد و درباره ی عنصری نیز اینگونه نظر می دهد که : پسنده است با زهد عمار وبوذر          کند مدح محمود مر عنصری را پاسخ خود آزمایی های نمونه بخش چهارم صفحه 86 1-حدود پانصد بیت اصل داستان یونایی است . 2-چون قصاید او عموما بر شیوه ی منوچهری است . کار اصلی او قصیده سرایی و مضمون عمده ی شعرش مدیح و توصیف است . 3-شعر اودر عین استحکام ساده وروان است وی در قصاید خود شاعر نخست جلوه های طبیعت مثل بهار و خزان و صبح و شب ابر و رود را توصیف کرده و آن گاه از بزرگی ها و بزرگواری های ممدوح یا کرده است . 4-منوچهری دامغانی – شاعر طبیعت. 5-ستایشگری و جای گزینی تاریخ به جای حماسه چون بیشتر قصایدی یافت نمی شود که مضمون آنها وصف و مدح پادشاهان است .همچنین شاعران به جای آن که تجربیات واندیشه های خود را در شعر بیاورند پسن و سلیقه ی ممدوحان خود را در نظر می گرفتند . 6-دو بخش: 1- قصیده های با مقدمه 2- قصیده های بی مقدمه (محدود یا مقتضب) قصیده های با مقدمه از ازجای زیر تشکیل می شوند : - تغزل یا تشبیب یا نسیب – تخلص – شریطه موضوع قصاید بیشتر ستایش  نکوهش ، وصف و مسایل اخلاقی و حکمی و پند و اندرز است . 7-برای رقابت باسامانیان بساط شاعرپروری را گسترده است . او علاوه بر فنون شعر از دانش های زمان خود نیز بهره مند بوده و به ویژه پاره ای از اصطلاحات حکمت و منطق را در شعر خویش به کار گرفته است . بخش پنجم  عصر ناصر خسرو در آمدی بر عصر ناصرخسرو و یادوره ی شعر مکتبی نکته های مهم : - در عصر ناصر خسرو جمعیت معروف به اخوان الصفا پیشاهنگان فکر و فلسفه به شمار می رفتند . - دراین عصر تجربه های تازه ای از طریق برخورد عقاید و آرای کلامی پدید آمد. - از دوره ی حاکمیت غزنویان کلام اشعری چیرگی یافت. - کلام اشعری برداشتی راکد و ایستا از اسلام بود . - در این دوره فرقه ای از شیعیان زندیه با تشکیل حکومتهای شیعه قدرت سیاسی چشم گیری به دست آورند  . - فرقه ای دیگ راز شیعیان هفت ا مامی به نام فاطمیان در مصر و شام حکومتی الهی بر مبنای تعلیمات مذهب شیعه تشکیل دادند . - فاطمیان دامنه ی فعالیت پنهانی و تبلیغات مذهبی خود را در ایران گسترش دادند و به تربیت نیروهای مختلص و وفادار به نام فداییان اسماعیلی اقدام کردند. - فداییان اسماعیلی خواجه نظام الملک توسی و بسیاریاز رجال دولت متعصب سلجوقی را از پا در آوردند . - ناصر خسرو بزگرترین شاعر یان دوره در میانه ی عمر به خدمت این تشکیلات در آمد و مامور تبلیغ تشیع اسماعیلی در سرزمین خراسان گردید. - در میانه این دوره یعنی نیمه ی دوم قرن پنجم هجری جریان تازه ای ابتدا رد نثر و سپس در شعر فارسی به نام عرفان آشکار کرد که طلیعه ی آن در اواخر عصر ناصر خسرو آشکار گردید. عرفان در میان مسلمانان تصوف نیز نامیده  می شود . عرفان در آغاز عبارت بوداز شیوه هایی از وصل به حقیقت و رسیدن به حق بر اساس ریاضت و پارسایی و پاک دامنی و دوری از آلایش های مادی و پرهیز از دنیاداری به گونه ای که شخص عارف بتواند درون خود را برای تابش انوار الهی صافی کند و  بی واسطه به مقام قرب حق نایل آید . -         عرفان اسلامی منشا قرآنی دارد . -  تمایلات عارفانه ابتدا در بین النهرین پیدا شد و سپس ایرانیان آنرا در خراسان پرورش دادند . -  در سده های نخستین اسلامی عارفان بیشتر بر جنبه ی عملی کار تاکید داشتند از این دسته اند بایزید بسطامی . حسین بن منصور حلاج که به دوره های قبل از ناصر خسرو مربوط می شوند . -  از نخستین اسلامی عارفان بیشتر بر جنبه ی عملی کار تاکید داشتند . از این دسته اند بایزید بسطامی حسین بن منصور حلاج که به دوره های قبل از ناصر خسرو مربوط می شوند . -  از نخستین عرفان دوره ی مورد بحث (عصر ناصر خسرو) ابوسعید ابوالخیر است . -  محمد بن منور نواده ی ابوسعید ابوالخیر در کتاب اسرارالتوحید سخنان و سرگذشت جد خود را به رشته تحریر آورد. -  از بابا طاهر عریان همدانی پاک باخته جز دوبیتی سخنان کوتاهی نیز به عربی باقی مانده است . از دوبیتی های اوست: اگر دل دلبر و دلبر کدومه                          و گر دلبر دل و دل را چه نومه دل و دلبر به هم آمیته وینم                         ندونم دل که و دلبر کدومه پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 86 1- زیرا در این عصر  علم و فلسفه ومعارف به اوج شکفتگی رسدی و دانشوران صاحب نامی هم چون فارابی ابن سینا ابوریحان و... به پا خواستند و دانش های طب و ریاضی ونجوم پا به پای فلسفه و کلام و فقاهت به شکوفایی رسید. 2- حکومت های آل بویه – زیاریان – دیلمیان که در صفحات شمالی رشته کوه البرز و کرانه های مازندران مستقر بود . 3- چون در سده های  نخستین اسلامی عارفان بیشتر بر جنبه های عملی کار تاکید داشتند و به نشر اصول وبه تعالیم عارفانه از طریق درس و بحث و کتاب و تعلیم بی اعتقاد بودند. 4- دو بیتی (ترانه) که به لهجه ی لری سروده شده است . 5- سفرنامه خوان اخوان، زاد ا لمسافرین ، جامع الحکمتین. 6- محتوای شعر او در مسیر خردورزی است و دین واعتقاد و علم و جویندگی و حقیقت نگری و کمال انسانی . 7- برخلاف شعر پیشینیان  شعر او در خدمت فک راخلاقی و اجتماعی مسیر اندیشه ی مکتبی است نه در خلافت دربار وتوصیف ومدیح. 8- در علم کلام عقایددینی به کمک استدلال و منطق اثبات می شود. 9-   تصوف طریقت مخصوصی است که از دیرباز درایرن ظهور نموده  به تدریج وسعتیافته و به ادبیات ایران راه یافته است . در این که این طریقت از کجا و چه زمان میان مسلمانان راه یافت اختلفا است . به طور کلی صوفی کامل کسی است که مراحل تقلید و توسل به تعالیم دیگران و دلایل منطقی را طی کرده و از طریق کشف و شهود و مطالعه ی نفس راه به حقیقت برده و قلب خود را مرکز عشق و محبت و جلوه گاه احدیت قرار داده است . تصوف ایران دو جنبه دارد اول جنبه ی منفی که اعراض از دنیا و ریاضیت و ترک علایق و ترجیح فقر  و پشمینه پوشی سرلوحه ی عقاید آنان است و این مسلک با تصوف هندی شباهت دارد . دوم جنبه ی مثتب که عبارت است از سلوک و جستجوی طلب وطی مراحل اخلاص عبادت و خدمت به خلق مطاله و تربیت نفس وکسب معرفت و رسیدن به مقام عشق و فنا و قیام به اوامر حق و خدمت بی ریا. 10- ترک دل بستگی های مادی و پرهیز از وصف معشوق و طبیعت. پاسخ خود آزمایی های نمونه بخش پنجم صفحه 87 1- اسماعیلیان چه کسانی بودند؟ درمورد فکر واندیشه ی ایشان چه می دانید ؟ گروهی از شیعیان هفت امامی بودند که پس از امام جعفر صادق به ا مامت اسماعیل فرزند بزرگ آن حضرت اعتقاد داشتند واو آخرین امام آنان بود. 2-    عقایدعارفانه 3- بی قراری هایی که ارامش طبع او را بر هم می زد و ناشی از تنگ نظری ارباب مذهب عصرش بود . 4-    حجت 5- مردم چون نسبت به آن چه می گفت شور و شوقی نشان نداند و حتی برخی در سخنان او با طعن و انکار نگریستند و در صدد آزارش بر امدند واو را فاطمین و بی دین خواندند به یمگان رفت . 6-    ابوعلی سینا . بخش ششم                         عصر بیهقی درآمدی بر عصر بیهقی و بلاغت طبیعی فارسی نکته های مهم -  خاستگاه نثر فارسی به مانند شعر خراسان و ماوراء‌النهر بود. -         کم کم زبان فارسی در کنار زبان عربی رسمیت یافت . -  زبان فارسی در اثر مجاورت لهجه های محلی و آمیختگی تدریجی با آنها تحولات تازه ای یافت و در معرض تغییر و دگرگونی قرار گرفت . -  نمونه بارز این دگرگونی دور شدن زا سادیگ اولیه و آمیختگی با واژه ها و تعبیرات عربی بود. -  در این دوره آرام آرام زمینه ی آرایش های لفظی و توصیف های ادبی در کتاب ها فراهم شد و نثر به صورت میداین برای هنرنمایی و نمایش توانایی های زبانی نویسندگان در آمد . -         نثر صوفیانه از همین دوره آغاز شد . -  در این دوره مناجات های منثور خواجه عبدالله انصاری به تمامی ،‌جوهر و معنا و مفهوم شعری پیدا کرد . پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 97 1-    الف- این کتاب یک دوره کامل از فلسفه وطبیعیات را به زبان فارسی شامل می شود. ب- بسیاری از اصطلاحات منطقی و فلسفی را به زبان فارسی در بر می گیرد . 2- در زمینه های طب جغرافی  و ریاضی و فلسفه که به زبان عربی تالیف شده است . 3- عنصر المعالی کیکاووس بن قابوس بن وشمگیر زیاری در چهل و چهار باب و موضوع آن نشان دادن راه و رسم زندگی به فرزند خودگیلانشاه. 4- آیین مملکت داری و رسوم پادشاهان پیشین و آیین پادشاهی نام دیگر آن سیرالملوک است . پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 102 1-    موضوع آن طریقت و اصول تصوف و بیان کیفیت عشق به پروردگار است . کتاب دیگر در باره ی این موضوع عبارت اند از شرح تعرف المصباح الهدایه و نیز مفتاح الکفایه می باشد . 2-                       طبقات الصوفیه – رسایل و مناجات نامه و ... 3-    این اثر حاوی لطیف ترین و عمیق ترین معانی عرفانی و با بیانی شاعرانه و خوش آهنگ است . 4-    نثر مرسل نثری است ساده و روشن باجملات کوتاه که از لغات مهجورعربی خالی است . توصیفات کلی و کوتاه. اما نثرمسجع و فنی که می خواهد به شعر نزدیک شود . 5-                       از تفسیر سوره ی مریم تا پایان قرآن . 6-                       با ترجمه تفسیر طبری 7-    این تفسیر ها برای استفاده ایرانیان مسلمانی که عربی نمی دانستند تالیف گردید دو نمونه از تفسیر های مهم 1- تفسیر قرآن مجید معروف به تفسیر کمبریج 3- تفسیر سور آبادی . پاسخ خود آزمایی های نمونه بخشش ششم صفحه 103 1-                       تا مورد استفاده بیشتری در دنیای اسلام قرار گیرد . 2-    این کتاب اولین و مهمترین کتابی است که خاص علم نجوم و هندسه و حساب به فارسی نوشته شده است . 3-                       تحت تاثیرمتون آموزشی پیش از اسلام 4-    نثر بخش نخست کتاب ساده و طبیعی و به شیوه ی کتابهای تاریخ دوره قبل مانند بلعمی است که تاحدودی از لغات و ترکیبات دشوار تازی به دور مانده است اما بخش دوم که در اوایل قرن هشتم با سبک نثر همان زمان نگارش یافته است سادگی بخش اول را ندارد . 5-    این اثر ارزشمند در سی مجلد فراهم شده بود . اما متاسفانه آنچه از تاریخ بیهقی مانده است مربوط به روزگار سلطان مسعود غزنوی از این رو به تاریخ مسعود نیز مشهور است . 6-    در تاریخ بیهقی وظیفه شناسی و زبان آوری و ایمان به کار دست به دست هم داده و اثری را پدیدآورده است که بلاغت طبیعی زبان فارسی را درخود منعکس کرده است . همچنین قدرت نویسندگی بیهقی و توانایی او در قلمرو امکان زبان فارسی از یک طرف و امانت داری ودقت در جزئیات و پیوند دادن به حوادث مربوطه باعث شده است . 7-    سیمای شهر ها و مردمان آ  نها و وضع زندگی واجتماعی آن روزگاران را برای خواننده ی امروز تصویر می کند . 8-                       اسماعیل بن محمد مستملی بخاری 9-    نثر کتاب آراسته و زیبا در بسیاری موارد به ویژه در مقدمه شاعرانه و موزون به نظر می آید. 10-                 شیخ ابوالحسن خرقانی 11-   اصلا شخصی به نام شخصی ابو عبدالرحمان سلمی نیشابوری به زبان تازی تالیف کرده بود و خواجه عبدالله آن را به فارسی هروی املا می کرد و یکی از شاگردان او فراهم می آورد . بخش هفتم  عصر انوری در آمدی بر عصر انوری فرجام رونق ستایشگری نکته های  کوتاه -  دوره ی دوم فرمان روایی سلجوقیان که در سراسر نیمه ی اول سده ی ششم هجری ادامه داشت یا یورش غزان خراسان و شکست سنجر در سال 548 هجری  پایان گرفت. -   سیاست کلی سلاجقه و امرای  پس از آنان بر حمایت از شعر و ادب فارسی استوار نبود چون با فرهنگ وزبان ایران بیگانه بودند . -  در این دوره شاعران هم اگر شعری می گفتند از روی عادت و بیشتر بدان دلیل بودکه اغلبشان هنر دیگری نداشتند . -  مضمون عمده ی شعر این دوره البته هنوز مدح است و صورت  به مقدار بیشتری نسبت به دورههای پیش هم غزل -  در کنار مضمون های اصلی بد زبانی وهجاگویی وروی گردانی از دنیا و پاره ای از اندرزگویی های بی پشتوانه و فاقد اعتبار علمی وعملی نظر منتقد شعر این عصر را به خود جلب می کند . -  قالب شعر در این عصر  عمدتا قصیده وغزل که آرام آرام نسبت غزل فزونی میگیردو بعد هم قطعه و رباعی و مسمط وترکیب بند . قالب مثنوی روایی چندانی ندارد . -  زبان شعر عموما پخته و نسبت به دوره های گذشته نرم تر و رام تر است و روی هم رفته  ترکیب شعر دشوارتر و دیریابتر . -  تفاوت عمده شعر این دوره را شعر دوره های پیش و به دلیل بالندگی اش در سرزمین عراق عجم آ ن را سبک عراقی نامیدند. پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 111   1-    قطعه ابیاتی استکه هم وزن که مصرع های زوج آن با هم در قافیه یکی اند . حداقل 2 بیت و حداکثر معمول آن پانزده بیت است . محتوای قطعه بیتشر مطالب اخلاقی وحکمی پندر واندرز است . 2-    تخلص انوری در آغاز خاوری. خاقانی در آغاز حقایقی و شهریار نیز بهجت و قاآنی حبیب بود. 3-    مسعود سعد سلمان اشاره به زندانهای سو و دهک و نای است که مسعود سعد بهترین سالهای عمرش رادر آن بود. 4-    این توصیف درباره ی انوری است که او را پیامبر ستایشگران نامیده اند زیرا قصایدش سه مضمون بیش یافت نمی شود اول ستایش شاهان وبزرگان دوم وصف طبیعت وهجو دشمنان و مخالفان پاسخ خودآزمایی های نمونه صفحه 113 1- این ترکیب بند مشهود ای از برسد ره شاهراهت    وای قبه عرش تکیه گاهت موضوع آن نعت و ستایش پیامبر گرامی اسلام است . 2-    یعنی  آفرینشگر معانی تازه . کمال الدین اصفهانی بدنی نام لقب یافت چن وی در خلق معانی تازه دستی توانا داشته است . 3-    دوره ی پرآشوب حمله ی مغول او سرانجام به دست مغولان به قتل رسید. پاسخ خود آزمایی های نمونه بخش هفتم صفحه 113   1-    استفاده از زبان محاروه در شعر یعنی آوردن معانی دقیق و مشکل در کلام روان و نزدیک به لهجه ی تخاطب در زبان محاوره 2-                       انوری – کمال الدین عبدالرزاق اصفهانی و مسعود سعد 3-                       به عهده دانش آموز بخش هشتم                عصر ابوالعمالی در آمدی بر عصر ابوالمعالی دوره ی کمال فنی نثر فارسی نکته های مهم: -  پیش از عصر بیهقی وابوالمعالی زبان فارسی گستره های ماورای جیحون تا آن سوی عراق عجم و منطقه جبال و دیلمان و ... را در بر گرفته بود . -  به دلیل وجودامکانات فرهنگی متنوع و زبانهای محلی متفاوت دراین سرزمین ها و استیلای بی چون و چرای زبان عربی در قرون گذشته زبان فارسی دستخوش تحولی چشمگیر شد و از سادگی و سلامت خوددور شد . -  عصر ابوالمعالی ازدهه های نخستین سده ی ششم تا میانه ی سده ی هشتم هجری عموما ادامه داشت . -  در عصر المعالی بیشتر به الفاظ وصورت توجه شد و از تاکید بر معنا بازماند . -  دراین عصر علاوه بر کمال فنی نثر تنوع دامنه ی نوشته ها و موضوعات کتب و رسال در خور یادآوری است . -  در میان کتب این دوره آثاری نیز به زبان ساده و روشن تالیف شده است که در آن ها معنا بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. مانند کلیله و دمنه و گلستان سعدی. پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 122 1-                       رساله های یزدان شناخت و تمهیدات 2-    سبک نگارش او ساده و بی تکلف و روان است و در عین حال به آیات قرآنی و اشعار پارسی وتازی بسیار استشهاد شده است. 3-                       بیش تر از تفکر ایرانی وحکمت خسروانی مایه می گرفت . 4-    محمد بن منور این کتاب سه باب دارد و موضوع آن بیان حالات سرگذشت و سخنان شیخ ابوسعید ابی الخیر است . 5-    این کتاب با نثری شیوا  ودر عین حال استوار و دلکش نگاشته شده است و زبان محاوره ای عامه هم در این کتاب تا اندازه ای لحاظ شده است  . این کتاب  در واقع بهترین نمونه ی نثر داستانی فارسی است.                     پاسخ خود آزمایی های نمونه  صفحه 129 1)    ظهیری سمرقندی، اصل این اثر از هند به ایران آمده است و مولف آن، سندباد، حکیم هندی است. 2)                       سادگی و نزدیکی ان با زبان عامه است. 3)                       روض الجنان یا روح الجنان تألیف شیخ ابوالفتوح رازی 4)    این کتاب از جمله ی کهن ترین و استوار ترین کتاب هایی است که در زمینه ی علم بلاغت نوشته شده است. 5)    موضوع این کتاب تمثیل ها و داستان هایی است که از زبان حیوانات به ویژه دو شغال به نام های «کلیله» و «دمنه» نقل می شود. نثر کنتاب از لحاظ استواری انشا و ترکیب عبارات و داشتن اسلوب عالی و آراستگی و پیراستگی زبان و مفردات کم نظیر است. در این کتاب سجع و موازنه و اشعار و امثال فارسی . عربی و آیات و احادیث به کار رفته است. پاسخ خود آزمایی های نمونه ی بخش هشتم صفحه 130 1) عیاران جوان مردانی بود  که صفات مردانگی و مردم نوازی و راست گویی را در فرهنگ ناحیه ی خود ترویج می کرده اند. عیاران طبقه ای از طبقات اجتماعی ایران را تشکیل می دادند. این گروه از مردم عادی چابک و هوشیار تشکیل می شدند که آداب و رسوم خاصی داشتند. عیاران مردمی جنگ جو، شجاع و ضعیف نوار بودند. یعقوب لیث صفاری از همین گروه بود و به یاری عیاران، سلسله ی صفاری را تأسیس کرد. عیاران راز نگهدار، یاور درماندگان، امانت دار، وفادار به عهد و ... بودند. 2) این کتاب شامل دو بخش است: بخش اول در فن عروض و بخش دوم در علم قافیه و نقد شعر. این کتاب پر آوازه ترین و برجسته ترین کتاب است که در طول تاریخ حیات ادبی در قلمرو ادبی فارسی تألیف یافته است و تا روزگار ما هم  حاکمیت و نفوذ خود را از دست نداده است. 3) اصل کتاب به زبان طبری(گویش مازندران قدیم) نوشته شده و مرزبان بن رستم تألیف کرده است. 4) نام دیگر این کتاب مجمع النوادر و موضوع آن درباره ی دبیران، شاعران و منجمان و طبیبان  است.  وی در ابتدای هر یک از مقالات خویش، فصلی در اهمیت آن دانش آورده و آ ن گاه به ذکر حکایاتی از پیشینیان پرداخته است. 5) موضوع آن مباحثی از علم معانی و بیان و صنایع فلزی و معنوی کلام است. 6) سعدی از تمام شیوه ها و شگردهای نویسندگی فارسی استفاده کرده است که عبارتند اند از: پرداخت زیبا، فشرده  نویسی، بهره وری از شعر، تمثیل و حکایت، تنوع معنایی، رنگارنگی الفاظ، دریافت های تیزبینانه  از مسائل مهم اجتماعی و اخلاقی و سرانجام، ریختن همه ی این ها در ظرفی آراسته و پرداخته، او با این اوصاف، ترکیب تازه ای در نویسندگی فارسی پدید  آورد. از گلستان هم رایحه ی نثر مسجع خواجه عبدالله و هم نشانه های نثر آراسته و استوار ابوالمعالی به مشام و چشم می رسد. اسلوب سهل ممتنع نیز بر حسن نویسندگی او می افزاید. 7) گلستان شامل یک مقدمه و هشت باب است. باب اول: در سیرت پادشاهان، باب دوم: در اخلاق درویشان، باب سوم: در فضیلت قناعت، باب چهارم: در فواید خاموشی، باب پنجم: در عشق جوانی، باب ششم: در شعف و پیری، باب هفتم: در تأثیر تربیت و باب هشتم: در آداب  صحبت. بخش نهم  عصر مولوی در آمدی بر عصر مولوی دوره ی حماسه عرفانی نکته های کوتاه -  در برهه ای از تاریخ سرزمین ما حکومت فرمانروایان بیگانه کشمکش های بی مورد و مکرر حکومت ها و تاخت و تاز اقوام بی فرهنیگ چون غزان  و مغولان باعث بروز تباهی ها و بی سامانی های فرهنگی و دل مردگی مردم شده است . -  در این زمان تنها پادزهر نیرومندی چون عرفان می توانست با ایجاد زمینه برای پایداری های معنوی بقای فرهنگ و مدنیت ایرانی را ضمانت کند . -  شعر عرفانی با تکیه بر عواطف انسانی و پیش کشیدن اصولی مثل تسامح و مدارا محبت خدمت بلاشرط بی نیازی و آزادگی با یادآروی ارزش وجود انسان او را به سوی کمال و سرنهادن بر آستان حق دعوت می کند. -  شعر مولوی هم لفظ نمر و دلنشین است و هم معنی برتر و اسنانی و آسمانی . -  در شعر عصر مولوی سنایی پیشگام است و به قول مولانا چشم  و چراغ وعطار قافله سالار و خود مولانا خداوندگار قلمرو شعر و عرفان است. -         شعر عصر مولوی را با شاهان و فروانروایان کاری نیست . -         دراین عصر قالب غزل جایگزین قصیده می شود . -  بلند ترین و سرشارترین مثنوی های عرفانی که حاوی نغزترین داستانها و پرمغزترین تمثیل های ادب فارسی هستند دراین دوره سروده شده اند. پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 141 1)    سنايي در قصاید خود به زهد و حکمت و مضامین اخلاقی روی آورد و در غزل به جای مضمون های عاشقانه و معنی های برخاسته از عشق ظاهری به معانی عرفانی و الهامات ناشی از عشق واقعی به مبدأ هستی پرداخت. 2)    چون در پاره ای از قطعات، سنایی را چنان شیفته و دل باخته ی اهل بیت و فضائل ائمه ی دین می بینیم که او را شاعری شیعی و محب اهل بیت می یابیم. 3)    مثنوی حدیقه الحقیقه، دیگر آثار او عبارتند از : سیر العباد الی المعاد، طریق التحقیق، کارنامه ی بلخ، مثنوی عشق نامه، مکاتب  سنایی و دیوان اشعار. 4)    خاقانی در قصاید حکمت آموز و غزلیات عارف منشانه ی خود بر طریق سنایی رفته است و در نظم تحغه العراقین به حدیقه توجه داشته است. عطار، غزل سرای عرفانی به طرز سنایی را به کمال رسانیده و در تصنیف منطق الطیر خود به حدیقه ی سنایی نظر داشته است. مولانا در دیوان شمس از پی سنایی و عطار رفته است و مثنوی معنوی را به شیوه ی الهی نامه سنایی به نظم در آورده است. به طور کلی پس از او سرودن اشعار زهد آمیز در میان بسیاری از شاعران معمول گردید و قالب غزل گسترش و بالندگی بیشتری پیدا کرد. 5)    مولانا جلال الدین عطار  را روح سنایی را دو چشم او می دانسته که خود از پی سنایی و عطار آمده است و در واقع خود را وامدار و پیرو سنایی خوانده است: عطار  روح بود و سنایی دو چشم او   ما از پی سنایی و عطار امدیم 6)    دوره ی حماسه های عرفانی و ادبیات تمثیلی، مثنوی های حدیقه، مخزن الاسرار منطق الطیر و مثنوی معنوی 7)    رباعی، مخصوص اندیشه های کوتاه و عمیق و تأملات فلسفی است که معمولاً در آن تکیه اصلی معنا در مصراع چهارم است. 8)                       سنایی 9)                       تأملات فلسفی پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 151 1)    زیرا خاقانی در توصیف صبح و طلوع آفتاب دستی توانا دارد. 2)    خاقانی در نظم تحفه العراقین بر طریق سنایی رفته و به حدیقه توجه داشته است. 3)    شیوه ی خاص او بر پیچاندن معنا و آشنا و آفریدن ترکیبات و تعبیرات تازه استوار است. تشبیهات و استعارات خاقانی مثل تعبیراتش غریب است و فهم آن ها دقت و دانش افزون تری می طلبد. 4)    خیر ، هنگامی که به ری رفت از بد روزگار بیمار شد ودر همان جا هم خبر حمله غزان به خراسان به وی رسید و او را از ادامه سفر بازداشت. علت سفر او این بود که: از خدمت در دربار شروانشاهان ملول شد و آرزوی دیدار استادان  و شاعران عراق در وجودش قوت گرفت و قصاید چندی در اشتیاق دیدار خراسان سرود و او را به این سفر واداشت. 5)    دیدن کاخ فرو پاشیده ی مداین موجب شد خاقانی قصیده ی پر درد و عبرت انگیز خود را با مطلع: «هان، ای دل عبرت بین از دیده عبر کن، هان            ایوان مداین را آیینه ی عبرت دان» در وصف آن بنای تاریخی و پر  سابقه بسراید. پس از خاقانی بحتری با قصیده المدائن این کاخ را توصیف کرده است. شاعران دیگری کما بیش اشاره ای به عظمت این کاخ داشته و به توصیف ایوان مداین پرداختنه اند. از جمله خیام در رباعی زیر: آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو       بر درگه آن شهان نهادندی رو دیدیم که بر کنگره اش فاخته ای بنشسته همی گفت که : کوکو! کوکو! پس از خاقانی، قصیده ی «ایوان مداین» معروف شد و بعدها چند تن از شاعران، مانند جسین دانش (1286-1362 ه.ق) شاعر فاضل ایرانی و مترجم رباعیات حکیم عمر خیام به ترکی، آن را تسدیس کردند. (به نقل از گزیده ی اشعار خاقانی به کوشش دکتر سجادی) 6)این مسئله را باید ناشی از نوعی واخوردگی و حقارت که متأثر از سرگذشت کودکی و جوانی اوست، دانست همچنین غرور ذاتی و طبع بلند او عامل دیگری است. مضافاً او مردی نازک دل و زود رنج بوده است که چون از چیزی یا کسی بر آشفته می شود، نمی تواند خشم آتشین خود را فرو بخورد و با خودداری و شکیبایی آبی بر آتش طبع خود فرو ریزد. لذا دیوان مشکل و شعر دشوار و دیریاب خاقانی در واقع چیزی جز بازتاب اندیشه و زندگی پر فراز و فرود او نیست. 7)نظامی نه تنها برای خود سبک و روشی جداگانه دارد، بلکه تأثیر شیوه ی او بر شعر فارسی تیز انکار ناپذیر است. وی با گشودن این مسیر و هم چنین توجه به مضمون های اخلاقی و اندرزی تکیه گاه تازه ای برای شعر فارسی ایجاد کرد و نشان داد که می تواند چیزهای دیگری غیر از مدیحه و توصیف و غزل را وارد شعر کند. او به شاعران پس از خود نشان داد که می توان شاعر بزرگی بود اما به دربارها و زورمندان تکیه نداشت. 8)امیر خسرو دهلوی، خواجوی کرمانی، جامی، مکتبی شیرازی، وحشی بافقی، فیضی دکنی، کاتبی ترشیزی، عرفی و غیره ... موفقیت بیشتر، از امیر خسرو دهلوی بوده است اما جامی را هم در سرایش هفت اورنگ نباید از نظر داشت. 9)بیشتر از فردوسی تأثیر گرفته است و رد پای مقابله با سنایی در شعر او دیده می شود. پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 163 1)    موضوع آن اندیشه های عارفانه و فیلسوفانه و قالب آن رباعی است. 2)    بدون شک، عطار  از شاعران بزرگ و معتدل زبان فارسی است که خود به درجه والایی از کمال و معرفت دست یافته است. او آن چه را که سنایی در آغاز کار از سرمایه های عرفانی به عرصه شعر فارسی وارد کرد، با والایی و برجستگی خاصی به کمال نسبی خود نزدیک کرده است و اگر بگوییم حتی برای مولانا جلال الدین راه رسیدن به اوچج عارفانه ای را که مثنوی و غزلیات شمس می بینیم هموار کرده است، سخنی به گزاف نگفته ایم. 3)    پدر مولانا هنگامی که به بلخ مهاجرت می کند در سر راه خود به شهر نیشابور وارد می شود. او در این شهر با عطار نیشابوری ملاقات می کند در این زمان مولانا نوجوانی سیزده ساله است. عطار کتاب اسرار  نامه ی خود را به او هدیه می کند و به پدرش می گوید :« زود باشد که این پسر تو آتش در سوختگان عالم زند». 4)                       منطق الطهیر، الهی نامه، مختارنامه، تذکره الاولیا. 5)    آشنایی و ملاقات با شمس تبریزی، که یک باره سرنوشت و درس و عظ و مریدان و شاگردان جلال الدین را دگرگون کرد. 6)                       چنان که خود گفته است به سه دوره می توان تقسیم کرد: حاصل عمرم سه سخن بیش نیست                خام بدم، پخته شدم، سوختم 1-                       مرحله ی خامی: از کودکی تا دوره ی جوانی 2-    مرحله ی پختگی: از جوانی تا دیدار شمس و تا مرگ صلاح الدین 3-                       مرحله فنا شدن و سوختن: انقلاب روحی تا پایان عمر 7)                       مثنوی معنوی 8)    مولوی خوش نام ترین و مردمی ترین شاعر زمانه ی خویش و حتی سراسر ادبیات فارسی است. او خداوندگار شعر و ادب فارسی است، کسی که عشق و عرفان را در اوج قله ی ادب نشاند: مولوی  یکی از ارکان اصلی فرهنگ و ادب ایرانی است. 9)    شعر جوششی برخاسته از جذبه ها و کشش های عمیق  درونتی شعر است. که از اعماق وجود او بر می خیزد و بر لب او جاری می شود و حاصل یک نوع بی خودی و جوشش عشق است. اما شعر کوششی و پیوندی از دل بر نمی خیزد و حاصل جذبه و عشق نیست. شاعر می کوشد الفاظ را در قالب وزن ها و قافیه های دلخواه بریزد و سپس به رفع اشکالان آن بپردازد و ... شعر مولوی جوششی است، که بر ذهن و زبان او جاری می شده است و مریدان او می نوشته اند. پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 164 1)    تحفقه العراقین است که شاید بتوان آن را کهن ترین و مهم ترین سفرنامه ی منظوم حج در زبان فارسی دانست. تأثیر حدیقه ی سنایی در آن پیداست. 2)    به طور کلی تفاوت شعر او با شاعران پی.ش از وی عبارتست از: 1- معانی پیچیده 2- ترکیبات و تعبیرات تازه 3- تشبیهات و استعارات غریب و .. 3)    مادرش از نژاد ترسایان  بود و این امر باعث شد که اصطلاحان ترسایی وارد شعر او شود. حبسیه هایی که سروده نشان از زندانی هایی است که دچار آن شده و مرثیه هایی که در فراق فرزند فرزند سروده نشان از داغ هایی است که بر جگر داشته است. 4)    نظامی شیفته ی زر و زور نبود، پاکدامن بود که قناعت و گوشه نشینی را به جای تمایلات دنیوی انتخاب کرد. شاعری بوده که لفظ را به زشتی نیالوده است. بزرگ بود و بزرگ ماند. 5)    بنا بر روایاتی غیر موثق در حمله ی خانمان سوز مغول به شهادت رسید. 6)    سبک بیان عطار در این منظومه تمثیلی است و از نوع ادب تعلیمی شمرده می شود. 7)    سبک بیان عطار در این کتاب ساده و روان است. جمله های کوتاه و ایجاز از ویژگی های نثر این اثر است. 8)    مجموعه ی نامه هایی است که مولانا به این این و آن نوشته است. 9)    پیرو مرشد، راهنمای کسانی است که راه طلب حق و حقیقت قدم بر می دارند که بی همرهی او نمی توان به مقصد رسید: ترک این مرحله بی همرهی خضر مکن ظلمات است بترس از خطر گمراهی (حالفاظ) جایگاه او در ادب عرفانی بسیار والا و ارزشمند و اطاعت از او مبذول بوده است. 10)                خود مولانا فرموده است: عطار روح بود و سنایی دو چشم او              ما از پی سنایی و عطار آمدیم عطار برای مولانا که خود را وام دار و دنباله ی سنایی و عطار می دانست راه رسیدن به اوج عارفانه ای را که در مثنوی و غزلیات شورانگیز شمس می بینیم، هموار کرده است. بخش دهم                 عصر سعدی در آمدی بر عصر سعدی در اوج واعتدال نکته های مهم -  عصر سعید عصر فروپاشی قدرتها حتی قدرت معنوی خلافت بغداد نیز هست. -  در این دوره گسترش زبان فارسی در بیرون مرزهای جغرافیایی ایران به اوج خود رسید. -  عصر سعدی  روزگار کسایی نسبی بازار قصیده و رونق بازار واعتبار غزل است. -  با رسمیت یافتن ثبت نام یا تخلص شاعر در غزل شاعران هویت شعری خود را در غزل یافتند . -  درشعر عصرسعدی قصیده از رونق می افتد اما نمی میرد و مسیر تازه ای می یابد. -  در شعر این عصر از خشکی زبان شعر آغازین خراسان و تکلف ها و واژه پردازی ها تازی مآبانه عصر انوری خبری نیست . -  خود عصر سعدی در خدمت تجربیات زندگی و دستاوردهای اخلاقی و عاطفی آن روزگار قرار دارد . -  بخشی از خرد عصر سعدی مصروف شناخت جامعه و محیط بیرون وبخش دیگر هم متوجه درون آدمی و بازشناسی ابعاد احساس و عاطفه شاعر می شود. -  غزلیات این دوره نغز و پر احساس است وغزلهای ناب را در کلیات سعدی می یابیم . -  بوستان بهترین جلوه گاه خرد و انسان خردمند عصر سعدی دراوج است . -         در شعر و ادب این دوره سعدی در اوج عظمت و اعتدال است . -         پاسخ خود آزمایی های نمونه صفحه 177 1)    چون او با خلق شگرف و پر تأثیر مثل گلستان در عرصه نثر فارسی نیز هم چون شعر، بی رقیب مانده است. خود او چنین می گوید: «سخن ملکی است سعدی را مسلم» 2)    بنا بر مشهور باید از نام سعدبن ابی بکر، اتابک سلغری زمان خود گرفته باشد. برخی از محققان اخیراً ابراز کرده اند  به علت انتساب اجدادش به قبیله ی بنی سعد این نام در واقع نام خانوادگی او بوده است. 3)    رموز عاشقی و معیارهای زیبا پسنداتنه در فضایی سرشار از عاطفه و احساس 4)                      نظام الدین اولیا عارف پر آوازه ی دهلی 5)    کتاب مثنور، اعجاز خسرو دیوان اشعار، مثنوی خضر خان و دولرانی، خمسه ی او که به تقلید پنج گنح نظامی سروده است، عبارتند از: 1- مطلع الانوار 2- شیرین و خسرو3- مجنون و لیلی 4- آیینه ی اسکندری 5- هشت بهشت. میزان ابتکار او در داستان ها از حد همان نام هایی که برای کتاب هایش برگزیده فراتر نمی رود. 6)    نام آوران این سبک عبارتند از: سعدی، حالفاظ، مولانا، نظامی، خاقانی، عطار نیشابوری و ... در باره ی ویژگی سبک عراقی به بخش«در آمدی بر عصر انوری» نگاه کنید پاسخ خود آزمایی های نمونه ی بخش دهم صفحه 178 1)    دو حادثه ی مهم تاریخی: 1- جنگ های صلیبی میان مسیحیان و مسلمانان در آسیای صغیر 2- یورش تاتار:  در این دوره علاوه بر فارس مراکز علمی و فرهنگی دیگری چون قونیه و دهلی در بیرون مرزهای جغرافیایی قبلی پیدا شد. 2)    نشانه ی وسعت اندیشه و جامع نگری و اعتدال او است که همهی جنبه های هنری، فنی و جهان مضونی، فکری، اجتماعی و عاطفی و عقلی را مد نظر داشته است. 3)    نویسندگان بسیاری گلستان  سعدی را سرلوحه کار خود قرار دادند، از جمله: جامی، قاآنی، قائم مقام فراهانی، مجد خوافی و ... 4)                       نظامی 5)    امیر خسرو و طوطی زبان آور هند است که نقش ارزنده و سازنده ای در معرفی زبان و فرهنگ ایرانی در شبه قاره داشته است. همچنین حجم آثارش در رواج و تبلیغ و فرهنگ ایرانی موثر بوده است.